Yakuman: de zeldzaamste handen in riichi

Elke riichispeler droomt ervan: een yakuman. De hoogste categorie handen, zo zeldzaam dat sommige spelers er jaren op wachten. In dit artikel bekijken we de bekendste yakuman met echte stenen erbij, en hoe ze tellen.

We volgen de riichiregels van de Nederlandse Mahjong Bond (vertaling van de EMA-regels, editie 2025). Japanse clubs en online platforms wijken op details af.

Een yakuman is een limiethand van de hoogste waarde. Volgens de NMB-regels is de basiswaarde 8.000, en dat levert op:

Een yakuman is altijd de limiet: dora en andere yaku tellen niet meer mee. En belangrijk in de EMA-regels: yakuman zijn niet cumulatief. Heb je een hand die twee yakuman tegelijk is, dan blijft het één yakuman. Ook een gewone hand met elf of meer han wordt geen yakuman, maar blijft sanbaiman.

Dertien wezen (kokushi musou) Eén van elke hoek- en troefsteen, plus één extra. Het enige yakuman zonder combinaties.

Volgens de regels moet de hand gesloten zijn, en dat is vanzelf zo: geen enkele steen kan met een andere een combinatie vormen. De naam ken je misschien ook van een Nederlandse club: De Dertien Wezen in Rosmalen. Zie ook dertien wezen.

Vier verborgen pungs (suu ankou) Een gesloten hand met vier gesloten pungs of kongs en een paar.

Let op de bijzondere voorwaarde in de NMB-regels: winnen met een weggegooide steen mag alleen als je op het paar wacht (single wait). Win je met ron op een steen die een pung afmaakt, dan telt die pung als open, en heb je geen vier verborgen pungs meer. In het rekenvoorbeeld van de regels levert zo'n hand met ron dan "maar" alleen pungs en drie verborgen pungs op.

Grote drie draken (daisangen) Drie pungs of kongs van draken.

Hier geldt een aansprakelijkheidsregel (pao). Heeft iemand de derde drakenpung open laten maken door die steen weg te gooien, dan betaalt hij bij een tsumo de hele hand, en deelt hij de betaling met de weggooier als een ander de winnende steen weggooit. Zie ook grote drie draken.

Alles troef (tsuuiisou) Een hand met alleen winden en draken.

Kleine en grote vier winden (shousuushii, daisuushii) Kleine vier winden: drie pungs winden en een paar winden. Grote vier winden: vier pungs winden.

Bij grote vier winden geldt dezelfde aansprakelijkheid als bij de draken, voor wie de vierde windpung weggaf.

Alles groen (ryuuiisou) Alleen groene stenen: bamboe 2, 3, 4, 6 en 8 en de groene draak.

Kijk goed naar de bamboestenen: een 1, 5, 7 en 9 hebben rode of andere elementen en tellen niet als groen.

Alleen hoekstenen (chinroutou) Alleen enen en negens.

Negen poorten (chuuren poutou) Een bijzondere hand: 1-1-1-2-3-4-5-6-7-8-9-9-9 in één soort, plus één extra steen van die soort. Gesloten.

Zonder de extra steen wacht deze hand op elke steen van 1 tot 9 in die soort.

En verder - Vier kongs (suu kantsu): een hand met vier kongs. - Zegen van de hemel (tenhou): Oost wint in zijn allereerste beurt. - Zegen van de aarde (chiihou): winnen met tsumo in je eerste ononderbroken beurt.

Bij beide zegens is een gesloten kong niet toegestaan.

Precieze kansen noemen we hier bewust niet: daarvoor hebben we geen betrouwbare bron die voor de EMA-regels geldt. Wel kun je de yakuman grofweg in twee groepen verdelen:

• Handen die je kunt opbouwen, zoals vier verborgen pungs, grote drie draken en dertien wezen. Daarvoor heb je specifieke stenen nodig, maar je kunt er tijdens het spel naartoe werken.
• Handen die vooral van het begin afhangen, zoals de zegen van de hemel en de zegen van de aarde. Die moet je bij het delen of in je eerste beurt al bijna hebben.

Hoe strenger de eisen aan de stenen, zoals bij alles groen, alleen hoekstenen of negen poorten, hoe minder vaak je de kans krijgt.

Meestal niet. Een yakuman is spectaculair, maar wie er te vroeg op aanstuurt, verliest vaak kleinere handen en geeft punten weg. Een paar vuistregels:

1. 1Neem wat het spel je geeft. Krijg je bij het delen al veel troefstenen of hoek- en troefstenen, dan kun je de mogelijkheid openhouden.
2. 2Let op de stand. Sta je ver achter in de laatste ronde, dan is een gok op een grote hand logischer.
3. 3Verdedig als het moet. Roept een ander riichi, dan is je droomhand vaak minder waard dan veilig spelen.

Ziet een tegenstander twee open drakenpungs bij jou, dan houdt hij de derde draak vast. Dat hoort erbij.

In anime en manga zijn yakuman vaak het hoogtepunt van een aflevering. De werkelijkheid is minder dramatisch, maar het gevoel is hetzelfde. Welke series het mooist zijn, lees je in mahjong in anime en manga.

Een yakuman is volgens de NMB-regels 32.000 punten voor een niet-dealer en 48.000 voor de dealer, en niet cumulatief. De bekendste zijn dertien wezen, vier verborgen pungs, grote drie draken, alles troef en de vier winden. Let op de bijzondere regels: vier verborgen pungs met ron alleen op het paar, en aansprakelijkheid bij de draken en winden. Alle yaku op een rij vind je bij de riichiregels.