Alle mahjongstenen uitgelegd

De karakters zijn een van de drie gewone soorten, naast cirkels en bamboe. Nederlandse spelers noemen ze vaak tekens: zo staan ze ook in de spelregels van de Nederlandse Mahjong Bond. In het Engels heten ze characters of craks.

Elke steen heeft twee Chinese tekens boven elkaar. Bovenaan staat het getal van 1 tot 9, meestal in blauw of zwart. Onderaan staat in rood het teken 萬 (wan), dat volgens het NMB-boekje voor het getal 10.000 staat.

Kun je geen Chinees lezen? Dan zijn de karakters in het begin de lastigste soort. De enen, tweeën en drieën zijn makkelijk: één, twee of drie strepen. Voor de rest helpt het om het bovenste teken te vergelijken met de tabel hieronder. Veel Westerse sets hebben bovendien een klein cijfer in de hoek.

Van elke steen zitten er vier in een set, dus 36 karakters in totaal. De 1 en 9 heten hoekstenen, de 2 t/m 8 eenvoudige stenen. Dat onderscheid is belangrijk voor de puntentelling in bijna elke variant, van de Nederlandse regels tot riichi.

In de notatie op deze site staat de m voor karakters (van het Japanse manzu).

is dus een chow 3-4-5 in karakters.

De cirkels zijn de soort met ronde munten of schijven. In Nederland hoor je veel namen: de Nederlandse Mahjong Bond spreekt van kringen, andere spelers zeggen stenen, munten of het Engelse dots. Volgens Wikipedia stellen de cirkels Chinese munten voor.

Je herkent het getal simpelweg aan het aantal cirkels. Dat maakt deze soort voor beginners het makkelijkst.

Er zitten vier van elke steen in een set: 36 cirkels in totaal. De kleuren verschillen per set. Vaak zie je blauw, groen en rood door elkaar.

De 1 cirkel valt op door één grote, versierde schijf. In het Chinees heet hij volgens Wikipedia ook wel da bing, "grote pannenkoek". In de Nederlandse regels speelt kringen 1 een rol in bijzondere spellen, zoals "vogel eet cake" en "de maan van de bodem van de zee vissen".

Een aantal cirkelstenen ziet er ondersteboven precies hetzelfde uit. In MCR levert een hand met alleen zulke omkeerbare stenen punten op: volgens de NMB gaat het om kringen 1, 2, 3, 4, 5, 8 en 9.

In de notatie op deze site staat de p voor cirkels (van het Japanse pinzu).

is dus een pung zevens in cirkels.

De bamboe is de soort met groene stokjes. De Nederlandse Mahjong Bond spreekt van bamboes, veel spelers zeggen ook stokken of het Engelse bams. Wikipedia vermeldt dat de stokjes oorspronkelijk snoeren met munten voorstelden.

Net als bij de cirkels tel je het aantal stokjes om het getal te weten.

Er zitten vier van elke steen in een set: 36 bamboestenen in totaal.

De opvallendste steen is bamboe 1. Daarop staat meestal geen stokje maar een vogel. Volgens Wikipedia heet die vogel vaak "de mus" (麻雀), op Japanse sets is het meestal een pauw. Het NMB-boekje noemt de vogel Pe-ling, "mooi zingen". Heel oude sets tonen een gebogen snoer met een rode knoop.

Bamboe speelt ook een rol in een beroemde hand: het jade spel of alles groen. Daarvoor gebruik je alleen bamboe 2, 3, 4, 6 en 8 en de groene draak, omdat die stenen geen rood bevatten.

Een aantal bamboestenen ziet er ondersteboven hetzelfde uit. In MCR zijn dat volgens de NMB bamboe 2, 4, 5, 6, 8 en 9.

In de notatie op deze site staat de s voor bamboe (van het Japanse souzu).

is dus een chow in bamboe.

De winden horen bij de troefstenen (ook eerstegraads- of edelstenen genoemd). Er zijn vier winden: Oost, Zuid, West en Noord, elk vier keer, dus 16 stenen.

Op elke windsteen staat het Chinese teken voor de windrichting, meestal in blauw of zwart. Westerse sets hebben er vaak een letter bij: E, S, W en N, van de Engelse namen East, South, West en North.

Winden spelen een dubbele rol:

• Elke speler heeft een eigen wind, afhankelijk van zijn plaats aan tafel.
• Elke ronde heeft een heersende wind: eerst Oost, dan Zuid, West en Noord.

Een pung van je eigen wind of van de heersende wind levert in vrijwel elke variant extra op. Is het allebei tegelijk, dan telt hij dubbel.

Let op: aan tafel zit Zuid rechts van Oost, niet links zoals op een kompas. Het NMB-boekje legt uit dat mahjong een "hemels spel" is: kijk je omhoog naar de hemel, dan klopt de volgorde wel.

Je kunt met winden geen chow maken. Alleen pungs, kongs en paren. In handen als kleine vier winden en grote vier winden draait alles om deze stenen. Meer daarover lees je bij de regels per variant.

In de notatie op deze site zijn de winden 1z (Oost), 2z (Zuid), 3z (West) en 4z (Noord).

De draken zijn de tweede groep troefstenen. Er zijn drie draken, elk vier keer: 12 stenen in totaal.

• Rode draak: het rode teken 中 (zhong, "midden"). Westerse sets hebben er soms een C bij.
• Groene draak: het groene teken 發 (fa, volgens het NMB-boekje "groei"). Soms met een F.
• Witte draak: een lege steen of een steen met alleen een (vaak blauwe) rand. Soms met een P, van po, blanco.

De letters C, F en P komen volgens Wikipedia van de oude Wade-Giles-spelling van de Chinese namen. Sommige sets tonen in plaats van tekens een echte draak, vooral Amerikaanse sets.

Waarom een rand om de witte draak? Zo kun je hem onderscheiden van een reservesteen: veel sets hebben een paar lege stenen extra, voor als je er een kwijtraakt.

Draken zijn waardevol. Een pung draken levert in bijna elke variant punten, fan of een verdubbeling op. Drie pungs draken heet grote drie draken en is een limiethand.

In Amerikaans mahjong hoort elke draak bij een soort: rood bij karakters, groen bij bamboe en wit (soap) bij cirkels.

In de notatie op deze site zijn de draken 5z (wit), 6z (groen) en 7z (rood).

De bloemen zijn vier bonusstenen: pruim, orchidee, chrysant en bamboe. Samen met de seizoenen vormen ze de geluksstenen, zoals de Nederlandse Mahjong Bond ze noemt. Elke bloem komt maar één keer voor.

Bloemen horen niet bij een set. Pak je er een, dan leg je hem meteen open voor je neer en pak je een vervangende steen. Elke bloem heeft een nummer van 1 tot 4 dat bij een wind hoort: 1 bij Oost, 2 bij Zuid, 3 bij West en 4 bij Noord. Je "eigen" bloem is dus de bloem met het nummer van jouw wind.

Volgens het NMB-boekje herken je de twee groepen geluksstenen aan de kleur van het Chinese teken: de vier bloemen hebben dezelfde kleur, de vier seizoenen een andere.

Of bloemen meedoen, hangt af van de variant:

De vier bloemen zijn in de Chinese cultuur de "vier edelen" (梅蘭菊竹). De afbeeldingen verschillen sterk per set. Vertrouw daarom vooral op het nummer en het Chinese teken.

In de notatie op deze site zijn de bloemen f1 t/m f4.

De seizoenen zijn de tweede groep bonusstenen: lente, zomer, herfst en winter. Samen met de bloemen heten ze geluksstenen. Ook elk seizoen komt maar één keer voor.

Ze werken precies als de bloemen. Je legt een seizoen direct open neer en pakt een vervangende steen. Het nummer koppelt het seizoen aan een wind: lente (1) bij Oost, zomer (2) bij Zuid, herfst (3) bij West en winter (4) bij Noord.

Op een seizoenssteen staat meestal het Chinese teken voor het seizoen: 春 (lente), 夏 (zomer), 秋 (herfst) en 冬 (winter), met een afbeelding en een cijfer. In het Nederlandse Hong Kong-boekje van FuHing heten de groepen "hoofdseizoenen" en "bijseizoenen", wat laat zien hoe wisselend de namen zijn.

Voorbeelden van wat seizoenen opleveren:

• In Hongkongs mahjong krijg je 1 fan voor het seizoen van je eigen wind en 2 fan voor alle vier.
• In MCR is elke gelukssteen 1 punt, maar pas als je hand al 8 punten waard is.
• In Taiwanees mahjong is je eigen seizoen 1 tai en een volledige groep van vier 2 tai.

Bij de Nederlandse Toernooi Spelregels en bij riichi doen seizoenen niet mee. Leg ze dan voor het spel apart.

In de notatie op deze site zijn de seizoenen j1 t/m j4.