Begrippenlijst

Mahjong begrippen

102 begrippen uit de Chinese, Japanse en Amerikaanse mahjongwereld, uitgelegd in gewoon Nederlands.

Afleggenook: Wegleggen, Weggooien, DiscardNederlands: Een steen uit je hand open in het midden leggen aan het einde van je beurt.
Aan het einde van elke beurt leg je een steen af, met de afbeelding naar boven. Bij de NTS noem je de steen bij naam. In MCR en riichi leg je je afgelegde stenen in nette rijen van zes voor je neer, zodat iedereen ziet wie wat aflegde.
Zie ook: Claimen, Furiten
Alle pungsook: Vier pungs, Toitoi, All pungs, Peng peng huNederlands: Een hand van vier pungs (of kongs) en een paar, zonder chows.
Bij de NTS is dit "vier pungs" (een verdubbeling voor de winnaar), in Hongkongs mahjong 3 fan, in MCR 6 punten en in riichi 2 han.
Zie ook: Pung, Schoon spel
Basispuntenook: PuntenNederlands: De punten die je in de Nederlandse telling krijgt voor pungs, kongs, paren en mahjong, vóór het verdubbelen.
Bij de NTS krijg je basispunten voor pungs (2 tot 8), kongs (8 tot 32), een waardevol paar (2) en, als winnaar, mahjong (20) plus eventuele punten voor de winnende steen. Chows leveren niets op. Daarna pas je de verdubbelingen toe. Zie de tabellen in de Nederlandse regels.
Zie ook: Verdubbeling, Limiet
Bodem van de zeeook: Haitei, Laatste steen, Last tile drawNederlands: Mahjong maken met de allerlaatste steen van de muur.
Win je met de laatste steen van de levende muur, dan heet dat winnen van de bodem van de zee. Bij de NTS is dat een verdubbeling, en drie als die steen kringen 1 is ("de maan van de bodem van de zee vissen"). In MCR is het 8 punten, in riichi 1 han (haitei, of houtei op de laatste afgelegde steen).
Zie ook: Winnen na kong, Remise
CharlestonEngels: Het ruilen van stenen voor het spel begint, in Amerikaans mahjong.
In Amerikaans mahjong ruilen de spelers eerst stenen. De eerste Charleston is verplicht: drie stenen naar rechts, naar de overkant en naar links. Daarna volgen een optionele tweede Charleston (links, over, rechts) en een beleefdheidspass met de overbuur. Jokers mag je nooit doorgeven.
Zie ook: Joker, NMJL-kaart
ChomboJapans: Zware fout in riichi, zoals een valse winst. Het spel wordt opnieuw gespeeld en je krijgt een straf.
Een chombo is in riichi een ernstige overtreding, bijvoorbeeld een ongeldige winst met je stenen open of riichi zonder dat je tenpai bent. Op EMA-toernooien kost een chombo 20.000 punten van je eindscore.
Zie ook: Valse mahjong, Dode hand, Uma
Chowook: Chi, Chii, ReeksEngels: Drie opeenvolgende stenen van één soort, zoals 3-4-5 kringen. Een chow claim je alleen van je linkerbuur.
Een chow is een reeks van drie opeenvolgende getallen in dezelfde soort:
Met winden en draken kun je geen chow maken, en de reeks loopt niet rond: 8-9-1 is geen chow. Een weggelegde steen voor een chow mag je alleen pakken als jij de volgende bent, dus van de speler links van je. In Amerikaans mahjong bestaan chows niet.
Zie ook: Pung, Claimen, Combinatie
Claimenook: Roepen, CallNederlands: De laatst afgelegde steen pakken om een combinatie te maken of mahjong te roepen.
De laatst afgelegde steen mag je pakken voor een chow (alleen van je linkerbuur), een pung, een kong of mahjong. Je roept wat je doet en legt de combinatie open neer. Zodra de volgende speler een steen van de muur pakt, is de kans voorbij.
Zie ook: Voorrang, Open hand, Afleggen
Combinatieook: Set, Meld, MentsuNederlands: Verzamelnaam voor een chow, pung of kong: de bouwstenen van een winnende hand.
Een combinatie (in het Engels set of meld) is een chow, pung of kong. Een winnende hand bestaat meestal uit vier combinaties en een paar.
In MCR wordt het woord combinatie ook gebruikt voor de 81 scorepatronen, zoals "schoon spel" of "gemengde straat".
Zie ook: Chow, Pung, Kong
Dertien wezenook: Kokushi musou, Thirteen orphans, Shisan yaoNederlands: Limiethand met één van elke hoeksteen en troefsteen, plus één daarvan dubbel.
Dertien wezen is een onregelmatige hand: één van elke hoeksteen en troefsteen, met één ervan dubbel.
Het is in vrijwel elke variant een limiethand: 2.000 punten bij de NTS, 88 punten in MCR en een yakuman in riichi.
Zie ook: Negen poorten, Limietspel, Hoekstenen
Dobbelstenenook: DiceNederlands: Met twee dobbelstenen bepaal je wie Oost wordt en waar de muur wordt geopend.
Een mahjongset heeft meestal twee tot vier kleine dobbelstenen. Volgens het NMB-boekje vallen ze op door hun afwijkende ogen: de 1 is vaak een rode holte en de vier ogen van de 4 zijn rood, omdat rood in China geluk brengt.
Met de dobbelstenen bepaal je de zitplaatsen of wie Oost is, en daarna waar de muur opengaat.
Zie ook: Muur, Oost
Dode handook: Dood spel, Dead handNederlands: Een hand met te veel of te weinig stenen. Daarmee mag je niet meer winnen, maar je betaalt wel mee.
Je bent zelf verantwoordelijk voor het juiste aantal stenen. Heb je er te veel of te weinig, bijvoorbeeld omdat je na een kong geen extra steen pakte, dan heb je een dode hand. Bij de Nederlandse regels mag je dan geen mahjong maken en krijg je geen punten, maar je betaalt wel.
Zie ook: Kong, Valse mahjong, Chombo
Dode muurook: Wanpai, Dead wallNederlands: Een afgezonderd deel van de muur waaruit je extra stenen pakt na een kong of gelukssteen.
De dode muur bestaat bij de Nederlandse regels en in riichi uit veertien stenen rechts van de opening. Na een kong (en waar ze meedoen, na een gelukssteen) pak je daar een vervangende steen.
In riichi liggen in de dode muur ook de dora-aanwijzers. De dode muur blijft daar altijd veertien stenen groot.
Zie ook: Muur, Levende muur, Kong
DoraJapans: Bonussteen in riichi. Elke dora in je winnende hand is 1 han extra, maar dora is zelf geen yaku.
Aan het begin van het spel draai je in de dode muur een aanwijzer om. De dora is de steen erna: is de aanwijzer
, dan is
dora. Na een 9 komt de 1; draken en winden hebben een vaste volgorde.
Elke dora in je hand telt 1 han, maar je hebt nog steeds minstens één yaku nodig om te winnen.
Zie ook: Ura dora, Kan dora, Rode vijf
Eenvoudige stenenook: Simples, 2 t/m 8Nederlands: De stenen 2 tot en met 8 van de drie soorten.
Alles wat geen hoeksteen of troefsteen is, noem je eenvoudig: de 2 t/m 8. Een hand met alleen eenvoudige stenen levert in veel varianten extra op, zie tanyao.
Zie ook: Tanyao, Hoekstenen
Eigen bloemook: Eigen seizoen, ZhenghuaNederlands: De bloem of het seizoen met het nummer van jouw wind: 1 voor Oost, 2 Zuid, 3 West, 4 Noord.
Elke gelukssteen heeft een nummer van 1 tot 4. Komt dat overeen met je eigen wind, dan is het je eigen bloem of seizoen. Als West zijn
en
dus van jou. Dat levert extra op in Hongkongs en Taiwanees mahjong.
Zie ook: Geluksstenen, Eigen wind
Eigen windook: Zitwind, Seat wind, JikazeNederlands: De wind die bij jouw plaats aan tafel hoort. Een pung daarvan levert extra punten op.
Iedere speler heeft een eigen wind: Oost, Zuid, West of Noord. Zuid zit rechts van Oost, West tegenover en Noord links.
Een pung van je eigen wind levert in vrijwel elke variant iets op: een verdubbeling bij de Nederlandse regels, 1 fan in Hongkongs mahjong, 2 punten in MCR en 1 han in riichi. Ook je eigen bloem hangt af van je wind.
Zie ook: Heersende wind, Oost, Eigen bloem
EMAook: European Mahjong AssociationEngels: De European Mahjong Association: de Europese overkoepelende organisatie, met ranglijsten voor MCR en riichi.
De EMA coördineert mahjong in Europa, houdt Europese ranglijsten bij voor MCR en riichi en publiceert de EMA-riichiregels. De eerste editie daarvan verscheen voor het eerste Europese Riichi-kampioenschap in 2008 in Hannover.
Zie ook: NMB, MCR, Riichi
Enkele wachtook: Tanki, Wachten op het sluitpaar, Single waitNederlands: Wachten op de tweede steen van je paar.
Heb je vier complete combinaties en één losse steen, dan wacht je op het tweede exemplaar daarvan voor je paar. Bijvoorbeeld
in deze hand:
Het levert extra op: 2 punten bij de NTS, 1 punt in MCR en 2 fu in riichi.
Zie ook: Paar, Randwacht, Wachtend spel
Exposureook: Open groepEngels: In Amerikaans mahjong een groep die je open op je rek legt na het claimen van een weggelegde steen.
In Amerikaans mahjong mag je een weggelegde steen alleen claimen voor een pung, kong, quint of sextet (of voor mahjong). Die groep leg je open neer: een exposure. Voor een paar of single mag je niet claimen, behalve als je er mahjong mee maakt.
Zie ook: Claimen, Joker ruilen, Open hand
Fanook: Faan, Fan (MCR-combinatie)Chinees: Een waarde-eenheid voor patronen in Hongkongs mahjong. In MCR heten de 81 combinaties ook fan.
In Hongkongs mahjong tel je fan voor patronen zoals een schoon spel (3 fan) of een drakenpung (1 fan). Met een tabel zet je het totaal om in punten, en meestal heb je minimaal 3 fan nodig.
In MCR heten de 81 scorepatronen ook fan, maar daar heeft elke fan een eigen puntwaarde van 1 tot 88.
Zie ook: Tai, Han, Limiet
Fuook: MinipuntenJapans: Minipunten in riichi voor de opbouw van je hand, zoals pungs en de manier van wachten.
Fu vormen de fijnere telling in riichi. Elke hand begint met 20 fu. Daar komen fu bij voor pungs en kongs, een waardevol paar, een randwacht en voor ron met een gesloten hand. Je rondt af op tientallen. Zeven paren is altijd 25 fu.
Samen met de han bepalen fu de score, tot 5 han.
Zie ook: Han, Pinfu, Randwacht
FuritenJapans: Riichi-regel: heb je een van je wachtstenen zelf al afgelegd, dan mag je niet winnen op een afgelegde steen.
Ben je tenpai en ligt een van je wachtstenen tussen je eigen afgelegde stenen, dan ben je furiten. Je mag dan geen ron roepen, wel winnen met tsumo.
Laat je een winnende steen van een ander liggen, dan ben je tijdelijk furiten tot je volgende trekking. Na riichi blijf je in dat geval furiten tot het einde van de hand. Lees meer in de riichiregels.
Zie ook: Riichi, Ron, Tenpai
Geluksstenenook: Bloemen en seizoenen, Bonusstenen, FlowersNederlands: De acht bloemen en seizoenen: bonusstenen die je openlegt en die in sommige varianten punten opleveren.
De NMB noemt de bloemen en seizoenen samen geluksstenen. Ze horen niet bij een combinatie. Pak je er een, dan leg je hem open neer en pak je een vervangende steen.
Ze doen mee in Hongkongs, MCR en Taiwanees mahjong, maar niet bij de NTS en riichi.
Zie ook: Eigen bloem, Dode muur
Genbutsuook: Veilige steenJapans: Een steen die een tegenstander zelf al heeft afgelegd en daardoor volledig veilig is tegen zijn ron.
Door de furiten-regel kan een speler nooit ron roepen op een steen die hij zelf al heeft afgelegd. Zo'n steen is daarom tegen die speler 100% veilig. Na een riichi van een tegenstander is genbutsu de eerste keus om af te leggen.
Zie ook: Suji, Furiten, Riichi
Gesloten handook: Verborgen hand, Menzen, Concealed handNederlands: Een hand waarin je geen enkele steen van een ander hebt geclaimd, behalve eventueel de winnende steen.
Een hand is gesloten (of verborgen) zolang je alle stenen zelf van de muur hebt gepakt. Een gesloten kong laat je hand gesloten.
Een gesloten hand levert vaak extra op: 1 fan in Hongkongs mahjong, 2 of 4 punten in MCR en de mogelijkheid om riichi te roepen in riichi.
Zie ook: Open hand, Riichi, Verborgen schat
Gesloten kongook: Dichte kong, Verborgen kong, AnkanNederlands: Een kong van vier zelf gepakte stenen, die je met de afbeelding naar beneden op tafel legt.
Heb je alle vier de stenen zelf van de muur gepakt, dan declareer je een gesloten kong. Bij de Nederlandse regels leg je de vier stenen gesloten neer; in riichi draai je de middelste of de buitenste twee om.
Een gesloten kong is meer waard dan een open kong: bij de NTS bijvoorbeeld 16 of 32 punten in plaats van 8 of 16.
Zie ook: Kong, Open kong, Gesloten hand
Grote drie drakenook: Drie draken, Daisangen, Big three dragons, Drie grote wijzenNederlands: Drie pungs draken in één hand: een limiethand.
Bij de NTS heet dit "drie draken" (2.000 punten), in MCR 88 punten en in riichi een yakuman. Wie de derde drakenpung voedt, kan door pao aansprakelijk zijn.
Zie ook: Kleine drie draken, Pao, Limietspel
Grote vier windenook: Vier winden, Daisuushii, Big four windsNederlands: Vier pungs winden met een willekeurig paar: een limiethand.
Bij de NTS heet dit "vier winden" (2.000 punten), in Hongkongs mahjong 13 fan, in MCR 88 punten en in riichi een yakuman.
Zie ook: Kleine vier winden, Pao, Limietspel
HanJapans: De waarde-eenheid voor yaku en dora in riichi. Meer han betekent een hogere score.
Elke yaku levert een aantal han op, en elke dora 1 han. Samen met de fu bepalen ze je score. Vanaf 5 han telt alleen nog het aantal han: dan heb je een mangan of meer.
Zie ook: Fu, Yaku, Mangan
HanchanJapans: Een volledig riichispel van twee ronden: de oostronde en de zuidronde.
Een hanchan is in riichi het standaardspel: een oost- en een zuidronde, elk met minstens vier handen. Iedere speler begint met 30.000 punten.
Zie ook: Ronde, Uma
Heersende windook: Wind van de ronde, Rondewind, Prevalent wind, BakazeNederlands: De wind die tijdens een hele ronde geldt: eerst Oost, dan Zuid, West en Noord.
Elk spel mahjong bestaat uit ronden en elke ronde heeft een heersende wind. In de eerste ronde is dat Oost, daarna Zuid, West en Noord. In riichi speel je meestal alleen de oost- en de zuidronde.
Een pung van de heersende wind levert iedereen extra op. Is de heersende wind ook je eigen wind, dan telt hij dubbel. In de ronde van Oost is dit voor Oost dus extra waardevol:
Zie ook: Eigen wind, Ronde, Windindicator
Hoekstenenook: Terminals, Enen en negensNederlands: De enen en negens van de drie soorten. Pungs daarvan zijn meer waard dan pungs van 2 t/m 8.
De 1 en 9 van karakters, cirkels en bamboe heten hoekstenen:
Bij de Nederlandse regels is een pung hoekstenen twee keer zoveel waard als een pung eenvoudige stenen. Samen met de troefstenen vormen ze de dertien stenen van dertien wezen.
Zie ook: Troefstenen, Eenvoudige stenen, Dertien wezen
Honbaook: Teller, CounterJapans: Teller in riichi na een remise of een winst van Oost. Elke teller maakt de volgende winst 300 punten meer waard.
Wint Oost of eindigt een hand in remise, dan legt Oost in riichi een teller neer, meestal een stokje van 100. Elke teller verhoogt de waarde van de volgende winnende hand met 300 punten. Wint een ander dan Oost, dan gaan de tellers van tafel.
Zie ook: Oost, Remise, Lianzhuang
Husselenook: Schudden, Het kwetteren van de mussenNederlands: Het door elkaar schuiven van de stenen met de afbeelding naar beneden, voor elk spel.
Voor elk spel schuif je de stenen goed door elkaar, met de afbeelding naar beneden. Het NMB-boekje noemt dat met de Chinese uitdrukking "het kwetteren van de mussen", naar het geluid dat de stenen maken. Daarna bouw je de muur.
Zie ook: Muur, Dobbelstenen
IppatsuJapans: Riichi-yaku: winnen binnen één ronde na je riichi-verklaring, zonder dat iemand claimt.
Win je in riichi binnen één volle ronde na je riichi, inclusief je eigen volgende trekking, dan krijg je 1 han extra voor ippatsu. Claimt iemand in die tussentijd een steen (ook een gesloten kong), dan vervalt de kans.
Zie ook: Riichi, Yaku
Jade spelook: Alles groen, Ryuuiisou, All greenNederlands: Limiethand met alleen groene stenen: bamboe 2, 3, 4, 6, 8 en de groene draak.
Bamboe 2, 3, 4, 6 en 8 en de groene draak hebben geen rood. Een hand met alleen die stenen heet bij de NTS jade spel (2.000 punten), in MCR en riichi all green.
Zie ook: Limietspel, Zuiver spel
JokerEngels: Een steen die in Amerikaans mahjong andere stenen vervangt in groepen van drie of meer.
Een Amerikaanse set heeft acht jokers. Een joker mag een steen vervangen in een pung, kong, quint of sextet, maar niet in een single of paar. Een hand zonder jokers is dubbel waard. Ligt er een joker in een open groep, dan kun je hem ruilen. Gewone Chinese sets van 144 stenen hebben geen jokers.
Zie ook: Joker ruilen, Quint, Charleston
Joker ruilenook: Joker terughalen, RedeemNederlands: In Amerikaans mahjong een joker uit een open groep pakken door de echte steen in de plaats te leggen.
Ligt er een joker in een open groep, bij jezelf of een tegenstander, en heb je de steen die hij vervangt? Dan mag je in je eigen beurt, als je een steen hebt gepakt, de echte steen neerleggen en de joker meenemen. Je mag meerdere jokers in één beurt ruilen.
Zie ook: Joker, Exposure
Kan doraJapans: Extra dora-aanwijzer die in riichi na elke kong wordt omgedraaid.
Na elke kong draai je in riichi een nieuwe aanwijzer om, naast de vorige. Zo komen er extra dora bij. Bij een geroofde kong gebeurt dat niet, omdat de kong niet is voltooid.
Zie ook: Dora, Ura dora, Kong
Kippenspelook: Chicken hand, Wu fan heNederlands: Een winnende hand zonder enig ander scorepatroon. In MCR is die juist 8 punten waard.
In MCR levert een hand waarin geen enkele andere combinatie zit (geluksstenen niet meegerekend) 8 punten op: precies het minimum. In Hongkongs mahjong gebruiken spelers "kippenspel" ook voor een spel zonder fanminimum.
Zie ook: Fan, Limiet
Kleine drie drakenook: Shousangen, Little three dragons, Drie kleine wijzenNederlands: Twee pungs draken en een paar van de derde draak.
Een sterke hand in alle varianten: een verdubbeling voor de winnaar bij de NTS (plus de verdubbelingen voor de drakenpungs), 5 fan in Hongkongs mahjong, 64 punten in MCR en 2 han plus de yakuhai in riichi.
Zie ook: Grote drie draken, Pao
Kleine vier windenook: Shousuushii, Little four windsNederlands: Drie pungs winden en een paar van de vierde wind.
Bij de NTS is dit een verdubbeling voor de winnaar, in Hongkongs mahjong 6 fan, in MCR 64 punten en in riichi een yakuman.
Zie ook: Grote vier winden, Eigen wind
Kongook: Kan, VierlingEngels: Vier gelijke stenen. Na een kong pak je een extra steen, omdat je anders een steen tekort komt.
Een kong bestaat uit vier identieke stenen:
Vier gelijke stenen zijn pas een kong als je die declareert. Omdat een kong vier stenen gebruikt in plaats van drie, pak je daarna een vervangende steen, meestal van de dode muur. Vergeet je dat, dan heb je een dode hand.
Zie ook: Open kong, Gesloten kong, Kongroof
Kongroofook: Robbing the kong, ChankanNederlands: Winnen met de steen waarmee een tegenstander zijn open pung tot kong aanvult.
Vult een speler een open pung aan tot kong, dan mag een andere speler die vierde steen "roven" om mahjong te maken. Dat levert in vrijwel elke variant extra op: een verdubbeling bij de Nederlandse regels, 8 punten in MCR en 1 han in riichi.
Een gesloten kong kan in de meeste regels niet geroofd worden, behalve voor dertien wezen.
Zie ook: Open kong, Kong, Dertien wezen
Levende muurook: Live wallNederlands: Het deel van de muur waaruit spelers hun gewone stenen trekken.
Na het openen van de muur is de muur verdeeld in een levend en een dood deel. Uit de levende muur trek je je stenen tijdens het spel. Is de levende muur op en heeft niemand gewonnen, dan is het remise.
Zie ook: Muur, Dode muur, Remise
Lianzhuangook: Doorspelen van de dealer, 連莊Chinees: Taiwanese regel: de dealer blijft dealer na een winst of remise en krijgt steeds meer tai.
In Taiwanees mahjong blijft de dealer zitten als hij wint (en vaak ook bij remise). Elke keer levert dat extra tai op, volgens Wikibooks 2N + 1 bij N keer doorspelen. Die extra tai tellen ook als de dealer moet betalen.
Zie ook: Oost, Tai, Honba
Limietook: Maximum, CapNederlands: Het maximale aantal punten of fan dat je in één spel kunt halen.
Bijna elke variant heeft een bovengrens. Bij de Nederlandse regels is dat 2.000 punten per spel; in Hongkongs mahjong vaak 10 fan; in riichi begint de begrenzing bij mangan. Sommige Taiwanese groepen spelen zonder limiet.
Zie ook: Limietspel, Mangan
Limietspelook: Limiethand, Limit handNederlands: Een bijzondere hand die direct de maximale of een vaste hoge waarde oplevert.
Een limietspel levert een vaste waarde op, zonder losse punten of verdubbelingen. Bij de Nederlandse regels zijn dat 250 tot 2.000 punten, onderverdeeld in regelmatige (met combinaties) en onregelmatige (zonder combinaties) limietspelen. In riichi heet de hoogste categorie yakuman.
Zie ook: Limiet, Dertien wezen, Yakuman
Mahjongook: Hu, Mah Jongg, MajiangChinees: Een complete winnende hand, en de naam van het spel. Wie mahjong maakt, roept dat hardop en wint het spel.
Mahjong is zowel de naam van het spel als van een complete hand. Meestal bestaat zo'n hand uit vier combinaties en een paar:
In MCR roep je ook wel "Hu", in riichi zeg je "ron" of "tsumo". Bij Taiwanees mahjong heb je vijf combinaties en een paar nodig. Lees hoe je speelt in de beginnersgids.
Zie ook: Paar, Combinatie, Valse mahjong
Mahjong solitaireook: Shanghai, Mahjong patienceNederlands: Een puzzelspel voor één persoon met mahjongstenen: je haalt paren weg. Iets heel anders dan echt mahjong.
Bij mahjong solitaire liggen de stenen in een stapelpatroon en haal je steeds twee vrije, gelijke stenen weg. Het gebruikt dezelfde stenen, maar heeft verder niets met de spelregels van mahjong te maken. Je kunt het gratis spelen op /spelen.
Zie ook: Mahjong, Geluksstenen
Manganook: Haneman, Baiman, SanbaimanJapans: Limietwaarde in riichi vanaf 5 han: 8.000 punten bij ron voor een niet-Oost-speler.
In riichi wordt de score vanaf 5 han begrensd. Mangan (5 han) is 8.000 punten, haneman (6–7 han) 12.000, baiman (8–10 han) 16.000 en sanbaiman (11+ han) 24.000. Voor Oost is alles anderhalf keer zoveel.
In de EMA-regels tellen ook 4 han met 30 fu en 3 han met 60 fu als mangan.
Zie ook: Han, Yakuman, Limiet
MCRook: Mahjong Competition Rules, Chinees Officieel, GuobiaoEngels: Mahjong Competition Rules: de officiële Chinese wedstrijdvariant met 81 combinaties en een minimum van 8 punten.
MCR is in 1998 in China vastgelegd en wordt internationaal op toernooien gespeeld, ook door de NMB en de EMA. Je hebt minstens 8 punten nodig om te winnen. Lees alles bij de MCR-regels.
Zie ook: Kippenspel, Fan, EMA
Middenwachtook: Kanchan, Closed waitNederlands: Wachten op de middelste steen van een chow, zoals de 5 bij 4 en 6.
Met
wacht je alleen op
. Net als een randwacht levert dat 1 punt op in MCR en 2 fu in riichi.
Zie ook: Randwacht, Tweezijdige wacht
Muurook: WallNederlands: Het vierkant van stenen waaruit je trekt. Iedere speler bouwt één kant, twee stenen hoog.
Aan het begin van elk spel bouwt iedere speler een muur van stenen met de afbeelding naar beneden, twee hoog. De lengte hangt af van het aantal stenen: 17 bij 136 stenen, 18 bij 144 stenen en 19 bij de 152 stenen van Amerikaans mahjong.
De vier muren vormen samen een vierkant. Met de dobbelstenen bepaal je waar de muur opengaat.
Zie ook: Levende muur, Dode muur, Dobbelstenen
Negen poortenook: Chuuren poutou, Nine gatesNederlands: Limiethand 1112345678999 van één soort plus één extra steen van die soort, gesloten gespeeld.
Voor negen poorten heb je in één soort 1-1-1-2-3-4-5-6-7-8-9-9-9 plus één willekeurige steen van die soort:
Met de dertien basisstenen wacht je op elke steen van 1 tot 9. Je speelt de hand gesloten. Het is een limiethand bij de NTS, in MCR en in riichi.
Zie ook: Dertien wezen, Zuiver spel, Limietspel
NMBook: Nederlandse Mahjong BondNederlands: De Nederlandse Mahjong Bond: overkoepelende organisatie van Nederlandse mahjongclubs en toernooien.
De Nederlandse Mahjong Bond organiseert toernooien en houdt ranglijsten bij voor MCR, riichi en de NTS. Je wordt lid via een aangesloten club. Op mahjongbond.org staan de spelregelboekjes gratis als pdf.
Zie ook: NTS, EMA, MCR
NMJL-kaartook: Card, Kaart, JaarkaartEngels: De jaarlijkse kaart van de National Mah Jongg League met de enige geldige handen in Amerikaans mahjong.
De National Mah Jongg League brengt elk jaar een nieuwe kaart uit. In Amerikaans mahjong mag je alleen winnen met een hand van de kaart van dat jaar. Elke hand heeft een waarde en een X (open toegestaan) of C (gesloten). De handen zijn auteursrechtelijk beschermd; je koopt de kaart bij de League.
Zie ook: Joker, Charleston, Exposure
NTSook: Nederlandse Toernooi Spelregels, Nederlandse regelsNederlands: Nederlandse Toernooi Spelregels: de Nederlandse variant met punten en verdubbelingen, beheerd door de NMB.
De NTS zijn in 2002 opgesteld door een commissie van Nederlandse spelers en in 2005 overgenomen door de Nederlandse Mahjong Bond. Je speelt met 136 stenen en telt basispunten en verdubbelingen. Alles over de regels lees je bij de Nederlandse regels.
Zie ook: NMB, Verdubbeling, MCR
Oostook: Dealer, Bank, Oya, ZhuangNederlands: De speler die het spel begint. Oost krijgt veertien stenen en legt als eerste af.
Oost is de leider van het spel. Hij begint met veertien stenen. Bij de Nederlandse regels betaalt en ontvangt Oost dubbel, in riichi anderhalf keer zoveel bij een winst op een afgelegde steen.
Of Oost na een overwinning Oost blijft, verschilt per variant: wel in Hongkongs mahjong, riichi en Taiwanees mahjong, niet in MCR en de NTS.
Zie ook: Eigen wind, Heersende wind, Lianzhuang
Open handook: Open spel, Melded handNederlands: Een hand waarin je minstens één weggelegde steen hebt geclaimd voor een chow, pung of kong.
Zodra je een steen van een ander claimt voor een chow, pung of open kong, ligt die combinatie open op tafel en is je hand open. Open combinaties mag je daarna niet meer veranderen.
In riichi verliest een open hand veel waarde: je kunt geen riichi meer roepen en sommige yaku tellen minder of niet. In MCR bestaat juist een combinatie "open spel" voor een hand die volledig van tafel komt.
Zie ook: Gesloten hand, Claimen, Combinatie
Open kongook: Minkan, Melded kongNederlands: Een kong die open op tafel ligt, gemaakt met een weggelegde steen of door een open pung aan te vullen.
Een open kong maak je op twee manieren:
1Je hebt een verborgen pung en iemand legt de vierde steen weg.
2Je hebt een open pung en trekt zelf de vierde steen.
Bij de tweede manier mag een tegenstander die vierde steen roven als hij er mahjong mee maakt: kongroof.
Zie ook: Kong, Gesloten kong, Kongroof
Paarook: Sluitpaar, Oog, Pair, PillowNederlands: Twee gelijke stenen. Een normale winnende hand heeft precies één paar naast de combinaties.
Een paar bestaat uit twee identieke stenen, bijvoorbeeld
. In de spelregels van de NMB heet het paar in je winnende hand het sluitpaar.
Het paar mag je alleen van tafel pakken als je daarmee mahjong maakt. Een paar draken, je eigen wind of de heersende wind levert bij de Nederlandse regels 2 punten op en in riichi 2 fu.
Zie ook: Mahjong, Enkele wacht, Zeven paren
Paoook: Bao, Gevaarlijk spel, AansprakelijkheidChinees: Regel waarbij één speler alles betaalt, omdat hij een tegenstander de laatste steen voor een grote hand gaf.
Ligt bij een tegenstander al twee pungs draken open, dan is een derde draak gevaarlijk. Wie die toch weglegt en zo grote drie draken mogelijk maakt, is aansprakelijk en betaalt (mee). Hetzelfde geldt meestal bij drie open windpungs.
Pao bestaat in Hongkongs mahjong en in een vorm ook in riichi. Welke situaties precies meetellen, verschilt per tafel.
Zie ook: Grote drie draken, Grote vier winden
Pinfuook: All chowsJapans: Riichi-yaku: een gesloten hand met vier chows, een waardeloos paar en een tweezijdige wacht.
Pinfu is een van de meest voorkomende yaku in riichi. Je hand is gesloten, bestaat uit vier chows en een paar dat geen fu oplevert, en je wint op een tweezijdige wacht:
Zie ook: Tanyao, Tweezijdige wacht, Fu
Pungook: Pong, Pon, DrielingEngels: Drie gelijke stenen, zoals drie rode draken. Je mag een pung claimen van iedere speler.
Een pung bestaat uit drie identieke stenen:
Je mag de laatst weggelegde steen van iedere speler claimen om een pung te maken. Het spel gaat dan verder bij de speler rechts van jou. In riichi roep je "pon". In de meeste varianten leveren pungs van draken en winden extra punten op.
Zie ook: Kong, Chow, Claimen
Puntenstokjesook: Scorestokjes, Tenbo, TelstokjesNederlands: Stokjes met verschillende waarden waarmee je de score bijhoudt.
In riichi zijn puntenstokjes standaard: 100, 1.000, 5.000 en 10.000, soms ook 500. Iedereen begint met 30.000 punten. Ook bij andere varianten kun je stokjes of fiches gebruiken in plaats van pen en papier.
Zie ook: Rekje, Riichi
Quintook: SextetEngels: Vijf gelijke stenen in Amerikaans mahjong. Een sextet is er zes. Dat kan alleen met jokers of bloemen.
Omdat er van elke gewone steen maar vier zijn, kun je een quint (vijf) of sextet (zes) in Amerikaans mahjong alleen maken met jokers, of met bloemen, waarvan er acht zijn.
Zie ook: Joker, Kong
Randwachtook: Penchan, Edge waitNederlands: Wachten op de 3 bij 1-2 of op de 7 bij 8-9: er is maar één steen die de chow afmaakt.
Met
kun je alleen nog
gebruiken, en met
alleen
. Zo'n wacht is lastiger, maar levert extra op: 1 punt in MCR en 2 fu in riichi.
Zie ook: Middenwacht, Tweezijdige wacht, Enkele wacht
Rekjeook: Lat, RackNederlands: Een plankje of lat waarop je je stenen rechtop zet, zodat anderen ze niet zien.
Rekjes zijn handig, maar niet verplicht. Het NMB-boekje noemt ze "latten". Amerikaanse sets hebben vaak rekjes met een schuifplank om de muur naar voren te duwen. Kijk voor rekjes en ander materiaal bij de accessoires.
Zie ook: Muur, Puntenstokjes
Remiseook: Ryuukyoku, Wall game, GelijkspelNederlands: Een spel zonder winnaar omdat de muur op is. Meestal worden er dan geen punten betaald.
Is de levende muur op en heeft niemand mahjong, dan is het remise. Bij de Nederlandse regels en MCR worden geen punten geteld. In riichi betalen spelers die niet tenpai zijn aan wie wel tenpai is. In Taiwanees mahjong eindigt het spel vaak al bij zestien resterende stenen.
Zie ook: Levende muur, Tenpai
Riichiook: ReachJapans: Verklaring dat je gesloten hand op één steen na compleet is, met een inzet van 1.000 punten.
Met een gesloten, wachtende hand kun je in riichi "riichi" roepen. Je legt je afgelegde steen dwars en zet een stokje van 1.000 punten in. Riichi is een yaku van 1 han en geeft kans op ippatsu en ura dora.
Na riichi mag je je hand niet meer veranderen. De variant is naar deze regel vernoemd.
Zie ook: Furiten, Ippatsu, Gesloten hand
Rode vijfook: Akadora, Red fiveNederlands: Een rood gekleurde 5 in Japanse sets die als extra dora telt. Niet in de EMA-regels.
Japanse sets bevatten vaak een rode vijf in elke soort, die een normale vijf vervangt. In veel Japanse en online spellen levert elke rode vijf 1 han extra op. In de EMA-riichiregels van 2025 worden rode vijven niet meer gebruikt.
Zie ook: Dora, Riichi
RonJapans: Winnen in riichi op een steen die een ander heeft afgelegd. De aflegger betaalt alles.
Maakt een afgelegde steen je hand compleet, dan roep je in riichi "ron". De speler die de steen aflegde, betaalt de volledige waarde. Ben je furiten, dan mag je geen ron roepen.
Zie ook: Tsumo, Furiten
Rondeook: Wind, RoundNederlands: Een reeks spellen met dezelfde heersende wind, tot iedere speler minstens één keer Oost is geweest.
Een ronde is voorbij als iedere speler minstens één keer Oost is geweest. Een volledig spel heeft vier ronden (Oost, Zuid, West, Noord). In riichi speel je er meestal twee: dat heet een hanchan.
Zie ook: Heersende wind, Oost, Hanchan
Schoon spelook: Half flush, Honitsu, Hun yi seNederlands: Een hand met stenen van één soort plus winden en/of draken.
Een schoon spel bestaat uit één soort aangevuld met troefstenen:
Het is een van de bekendste patronen: een verdubbeling bij de Nederlandse regels, 3 fan in Hongkongs mahjong, 6 punten in MCR en 3 han in riichi. Volgens Wikipedia NL eisen veel clubs en toernooien een "schone" mahjong, zodat een spel niet te snel afgelopen is.
Zie ook: Zuiver spel, Troefstenen
ShantenJapans: Het aantal stenen dat je nog nodig hebt om tenpai te worden.
Een hand die nog twee goede stenen nodig heeft om tenpai te zijn, is 2-shanten. Is je hand tenpai, dan is hij 0-shanten. Het begrip komt uit riichi, maar is handig in elke variant.
Zie ook: Tenpai, Wachtend spel
Spel van de aardeook: Chiihou, Earthly hand, Di huNederlands: Mahjong maken in het allereerste begin van het spel. De precieze definitie verschilt per variant.
Bij de Nederlandse regels is het spel van de aarde: mahjong met de eerste steen die Oost weglegt (1.000 punten). In riichi betekent chiihou juist winnen met tsumo in je eerste ononderbroken beurt (yakuman).
Zie ook: Spel van de hemel, Limietspel
Spel van de hemelook: Tenhou, Heavenly hand, Tian huNederlands: Oost heeft direct mahjong met de veertien gedeelde stenen.
Heeft Oost meteen na het delen een complete hand, dan is dat het spel van de hemel. Het is een limiethand: 2.000 punten bij de NTS, een yakuman in riichi en 32 tai in de Taiwanese tabel van Wikibooks.
Zie ook: Spel van de aarde, Limietspel
SujiJapans: Verdedigingstechniek in riichi: stenen die drie verder liggen dan een afgelegde steen zijn iets veiliger.
Heeft een tegenstander bijvoorbeeld
afgelegd, dan kan hij volgens de furiten-regel niet op een tweezijdige wacht 2-3 of 5-6 winnen met ron. Daardoor zijn
en
iets veiliger. Suji beschermt niet tegen andere wachten, zoals een enkele wacht.
Zie ook: Genbutsu, Furiten, Tweezijdige wacht
TaiChinees: De waarde-eenheid in Taiwanees mahjong. Verliezers betalen een basisbedrag plus een bedrag per tai.
In Taiwanees mahjong levert elk patroon tai op (台), bijvoorbeeld 4 tai voor een schoon spel en 1 voor zelf gepakt. De betaling is een basisbedrag plus een afgesproken bedrag per tai.
Zie ook: Fan, Lianzhuang
Tanyaoook: All simples, Pure eenvoud, Eenvoudige stenenJapans: Een hand met alleen eenvoudige stenen, 2 t/m 8: geen enen, negens, winden of draken.
Tanyao is in riichi 1 han en mag volgens de EMA-regels ook met een open hand. In MCR heet het "eenvoudige stenen" (2 punten) en bij de Nederlandse regels "pure eenvoud" (een verdubbeling voor de winnaar).
Zie ook: Eenvoudige stenen, Pinfu, Yaku
Tenpaiook: Noten (het tegendeel)Japans: Japans voor een hand die op één steen na compleet is. Het tegendeel heet noten.
In riichi betekent tenpai dat je hand wacht op minstens één winnende steen. Ben je niet tenpai, dan ben je noten.
Bij een remise betalen de noten-spelers samen 3.000 punten aan de tenpai-spelers. Is Oost tenpai bij een remise, dan blijft hij Oost.
Zie ook: Wachtend spel, Riichi, Shanten
Troefstenenook: Edelstenen, Eerstegraadsstenen, Honours, EerstenenNederlands: De winden en draken samen. Ze hebben geen getal en kunnen geen chow vormen.
De vier winden en drie draken heten samen troefstenen of edelstenen:
Je kunt er alleen pungs, kongs en paren mee maken. Pungs van troefstenen leveren in de meeste varianten extra op.
Zie ook: Hoekstenen, Yakuhai, Eigen wind
Tsumoook: Zelf gepakt, Self-drawnJapans: Winnen met een steen die je zelf van de muur trekt. Alle tegenspelers betalen dan mee.
In riichi roep je "tsumo" als je wint met een zelf getrokken steen. Alle drie de tegenspelers betalen. Met een gesloten hand is tsumo ook een yaku (menzen tsumo).
Ook in andere varianten levert zelf pakken extra op: 2 punten bij de Nederlandse regels, 1 fan in Hongkongs mahjong en 1 punt in MCR.
Zie ook: Ron, Gesloten hand
Tweezijdige wachtook: Ryanmen, Open waitNederlands: Wachten op een steen aan een van beide kanten van twee opeenvolgende stenen, zoals 4 of 7 bij 5-6.
Met
wacht je op
of
. Dat geeft je de meeste kans. In riichi is een tweezijdige wacht nodig voor pinfu.
Zie ook: Randwacht, Middenwacht, Pinfu
Umaook: WinnaarsbonusJapans: Bonus en straf aan het einde van een riichispel, afhankelijk van je eindpositie.
Na een riichispel krijgen de nummers één en twee punten van de nummers drie en vier. In de EMA-regels is dat +15.000, +5.000, −5.000 en −15.000. Bij gelijke plaatsen worden de bedragen gedeeld.
Zie ook: Hanchan, Chombo
Ura doraJapans: Verborgen dora onder de aanwijzer. Alleen wie wint na riichi, mag ze meetellen.
Win je na een riichi-verklaring, dan mag je de stenen onder de dora-aanwijzers omdraaien. Die wijzen extra dora aan: de ura dora. Ze tellen alleen voor spelers die riichi hebben verklaard.
Zie ook: Dora, Riichi, Kan dora
Valse mahjongook: False hu, Vals uitgaanNederlands: Mahjong roepen zonder geldige hand. Daar staat in elke variant een straf op.
Roep je mahjong terwijl je hand niet compleet is of niet genoeg waard is, dan is dat een valse mahjong. Bij de NTS heb je dan een dood spel, in MCR betaal je elke speler 10 punten en in riichi is het een chombo.
Zie ook: Dode hand, Chombo, Mahjong
Verborgen schatook: Concealed treasureNederlands: Bij de NTS: mahjong met alleen zelf gepakte stenen. Andere varianten gebruiken de naam anders.
Bij de Nederlandse regels is verborgen schat een mahjong met alleen zelf gepakte stenen, goed voor 2 verdubbelingen. In het Nederlandse Hong Kong-boekje van FuHing is verborgen schat een limietspel. Vraag dus na welke betekenis aan tafel geldt.
Zie ook: Gesloten hand, Tsumo
Verdubbelingook: Dubbel, DoubleNederlands: In de Nederlandse telling verdubbelt elke verdubbeling je hele puntentotaal.
Bij de Nederlandse regels tel je eerst de basispunten. Daarna verdubbel je het totaal één keer voor elke verdubbeling, bijvoorbeeld voor een pung draken of een schoon spel. Twee verdubbelingen betekenen dus × 4, drie × 8.
Zie ook: Basispunten, Limiet, Schoon spel
Verweven straatook: Knitted straight, ZuhelongNederlands: MCR-combinatie: 1-4-7, 2-5-8 en 3-6-9, elk in een andere soort.
In MCR is een verweven straat 12 punten waard. Je combineert drie "verweven" reeksen in drie soorten met een gewone set en een paar:
Zie ook: Zuivere straat, Fan
Voorrangook: PriorityNederlands: Wie de steen krijgt als meerdere spelers dezelfde afgelegde steen willen: mahjong, dan pung of kong, dan chow.
Mahjong gaat altijd voor, daarna pung en kong, en chow het laatst. Bij de Nederlandse regels geldt bij meerdere mahjongs: limietspel, dan paar, dan pung, dan chow. In riichi mogen meerdere spelers tegelijk winnen op dezelfde steen.
Zie ook: Claimen, Mahjong
Wachtend spelook: Wachten, Klaar staan, Ready handNederlands: Een hand die op één steen na compleet is. Je wacht dan op de winnende steen.
Heb je nog maar één steen nodig voor mahjong, dan heb je een wachtend spel. Je kunt wachten op een steen voor een chow, pung, paar of een bijzondere hand. Bijvoorbeeld:
Deze hand wacht op
. In riichi heet dit tenpai.
Zie ook: Tenpai, Enkele wacht, Tweezijdige wacht
Windindicatorook: Windroos, Windschijf, Wind markerNederlands: Een schijfje of blokje dat aangeeft wat de heersende wind is en wie begon als Oost.
Veel sets hebben een windindicator: een blokje of schijf met de vier windrichtingen. Je legt hem bij de speler die als Oost begon en draait hem bij elke nieuwe ronde, zodat iedereen ziet wat de heersende wind is.
Zie ook: Heersende wind, Oost
Winnen na kongook: Kong met bloeiende bloemen, Rinshan kaihou, Out with replacement tileNederlands: Mahjong maken met de vervangende steen die je na een kong pakt.
Maak je mahjong met de extra steen na een kong, dan levert dat extra op. Bij de NTS heet dit poëtisch "kong met bloeiende bloemen" (een verdubbeling); is die steen kringen 5, dan heet het "de pruimenbloesem van het dak plukken" (drie verdubbelingen). In MCR is het 8 punten, in riichi 1 han.
Zie ook: Kong, Bodem van de zee
YakuJapans: Een scorepatroon in riichi. Elke winnende hand moet er minstens één hebben.
Een yaku is een patroon dat je hand waarde geeft, zoals riichi, tanyao of een yakuhai. In riichi mag je alleen winnen met minstens één yaku. Dora telt daarvoor niet mee.
Yaku leveren han op. Het volledige overzicht staat in de riichiregels.
Zie ook: Han, Yakuman, Dora
Yakuhaiook: Fanpai, Waardevolle pungJapans: Riichi-yaku: een pung of kong van een draak, je eigen wind of de rondewind.
Elke pung of kong van een draak, je eigen wind of de heersende wind is in riichi 1 han. Het is een makkelijke yaku voor een open hand:
Zie ook: Yaku, Eigen wind, Heersende wind
YakumanJapans: De hoogste handen in riichi, zoals dertien wezen. Een yakuman is altijd de maximale waarde.
Een yakuman is in riichi een limiethand van de hoogste categorie, zoals dertien wezen, vier verborgen pungs of grote drie draken. Een yakuman is voor een niet-Oost-speler bij ron 32.000 punten waard en voor Oost 48.000.
Zie ook: Yaku, Limietspel, Mangan
Zeven parenook: Zeven tweelingen, Chiitoitsu, Seven pairsNederlands: Een bijzondere hand van zeven paren in plaats van vier combinaties en een paar.
Zeven paren is een hand zonder combinaties:
Bij de NTS heet dit zeven tweelingen (250 punten, meer voor schone varianten), in MCR 24 punten en in riichi 2 han met vast 25 fu. In Hongkongs mahjong is de hand niet overal toegestaan.
Zie ook: Paar, Limietspel
Zuiver spelook: Full flush, Chinitsu, Qing yi seNederlands: Een hand met alleen stenen van één soort, zonder winden en draken.
In een zuiver spel komen alle stenen uit één soort:
Het levert veel op: 3 verdubbelingen bij de NTS, 24 punten in MCR, 6 han in riichi en 8 tai in Taiwanees mahjong.
Zie ook: Schoon spel, Negen poorten
Zuivere straatook: Pure straight, IttsuNederlands: De chows 1-2-3, 4-5-6 en 7-8-9 in één soort.
In MCR is dit 16 punten, in riichi 2 han (1 als de hand open is). Met drie verschillende soorten heet het in MCR een gemengde straat (8 punten).
Zie ook: Verweven straat, Chow

Aanbevolen

Hiermee speel je het spel

Alle koopgidsen →

Mahjong For Dummies – Ruoyi Jiang

8.5/10

Brede Engelstalige beginnersgids over Chinees en Amerikaans mahjong.

Bekijk bij Amazon.nl Bekijk bij bol Bekijk bij Standaard Boekhandel

Riichi Mahjong: The Ultimate Guide – Scott D. Miller

8.5/10

Uitgebreide Engelstalige gids over de regels en de geest van riichi.

Bekijk bij Amazon.nl Bekijk bij bol

Winkellinks zijn affiliatelinks: wij krijgen een kleine vergoeding, jij betaalt hetzelfde. Prijzen en voorraad zie je bij de winkel.