Riichi (Japans mahjong): zo speel je het

Riichi is de Japanse variant van mahjong. De naam komt van de bekendste regel: je mag "riichi" roepen als je hand op één steen na compleet is. Daarmee zet je 1.000 punten in en maak je je hand meer waard.

Riichi is de afgelopen jaren enorm gegroeid, mede door online platforms, gestreamde Japanse profcompetities en anime. In Europa vinden volgens de European Mahjong Association (EMA) bijna elk weekend wel ergens riichitoernooien plaats. Ook in Nederland heeft de Nederlandse Mahjong Bond een aparte riichi-ranglijst.

Er bestaan meerdere riichiregelsets. Deze pagina volgt de EMA-riichiregels (editie 2025), die de NMB in het Nederlands heeft vertaald. Die regels sluiten aan bij die van het World Riichi Championship (WRC). Japanse clubs, profcompetities en apps wijken op details af, zoals het gebruik van rode vijven.

Riichi gebruikt 136 stenen: de drie soorten, de winden en de draken, elk vier keer. Bloemen, seizoenen en jokers doen niet mee.

Japanse sets bevatten vaak rode vijven die een extra han opleveren. In de EMA-regels worden die niet meer gebruikt. In veel Japanse en online spellen wel.

Verder heb je nodig:

• twee dobbelstenen;
• een windindicator voor de ronde;
• puntenstokjes van 100, 1.000, 5.000 en 10.000. Iedere speler begint met 30.000 punten.

Een speciale riichiset heeft precies dit materiaal. Een gewone set werkt ook als je de bloemen en seizoenen weglegt.

Plaatsen en rondes Je trekt de plaatsen met vier windstenen. Wie Oost trekt, begint als Oost (de dealer) en kiest zijn plaats.

Een volledig spel (hanchan) heeft twee ronden: de oostronde en de zuidronde. Elke ronde heeft minstens vier handen.

• Oost blijft Oost als hij wint, of als hij bij een remise tenpai is (op één steen na klaar).
• Anders schuift Oost door naar de speler rechts.

De muur en de dode muur 1. Iedere speler bouwt een muur van zeventien stenen lang en twee hoog. 2. Oost gooit met twee dobbelstenen en telt vanaf zichzelf af welke muur opengaat. Die speler telt hetzelfde getal vanaf rechts op zijn muur en breekt de muur daar. 3. De zeven stapels (veertien stenen) rechts van de opening vormen de dode muur. Daarin zitten de vier vervangende stenen voor kongs en de dora-aanwijzers. 4. Tel drie stapels vanaf de opening en draai de bovenste steen om. Dat is de dora-aanwijzer.

Delen Oost pakt vier stenen, dan Zuid, West en Noord, tot iedereen twaalf stenen heeft. Daarna pakt Oost er twee en de anderen elk één. Oost begint met veertien stenen en legt als eerste een steen af.

De dora is de steen ná de aanwijzer. Elke dora in je winnende hand levert 1 han op. Dora alleen is geen yaku: je hebt nog steeds een echt patroon nodig.

Is de aanwijzer

, dan is

de dora. Is de aanwijzer

, dan is

de dora.

Na elke kong draai je een extra aanwijzer om (kan dora). Wie wint na riichi, mag ook onder de aanwijzers kijken: dat zijn de ura dora.

Je speelt tegen de klok in. Je trekt een steen en legt er een af. Afgelegde stenen leg je netjes in rijen van zes voor je neer, zodat iedereen ziet wie wat weglegde. Dat is belangrijk voor furiten.

Een winnende hand bestaat uit vier combinaties en een paar, plus twee speciale handen: zeven paren en dertien wezen.

Claimen In riichi roep je Japanse termen:

) | alleen van de speler links van je | | pon | pung (

) | van iedereen | | kan | kong (

) | van iedereen, of zelf gemaakt | | ron | winnen op een afgelegde steen | van iedereen | | tsumo | winnen met een zelf getrokken steen | – |

Ron gaat voor alles. Meerdere spelers mogen op dezelfde steen ron roepen. Bij een gelijktijdige roep gaat pon of kan voor chii.

Claim je een steen voor een chow, pung of open kong, dan is je hand open. Veel yaku tellen dan minder of helemaal niet. Een gesloten kong laat je hand gesloten.

Dit is de belangrijkste regel van riichi: een winnende hand moet minstens één yaku hebben. Een complete hand zonder yaku mag niet winnen.

Daarom kiezen beginners vaak een van deze makkelijke yaku:

• Riichi: speel gesloten en roep riichi als je tenpai bent.
• Tanyao (alleen eenvoudige stenen 2 t/m 8): mag in de EMA-regels ook open.
• Yakuhai: een pung draken, je eigen wind of de rondewind.

Heb je een gesloten hand die op één steen na compleet is, dan kun je riichi verklaren:

1. 1Roep duidelijk "riichi".
2. 2Leg je afgelegde steen dwars neer.
3. 3Leg een stokje van 1.000 punten in het midden van de tafel.

Riichi mag zolang er nog minstens één steen in de muur ligt. Na riichi mag je je hand niet meer veranderen: elke getrokken steen die niet wint, leg je meteen weer af. Een gesloten kong mag alleen als die je wachtstenen niet verandert.

Wat levert het op?

• 1 han voor riichi zelf;
• kans op ippatsu (1 han extra) als je binnen één ronde wint;
• je mag de ura dora meetellen.

Win je, dan krijg je je stokje terug. Wint een ander, dan krijgt die het. Bij remise blijft het liggen voor de volgende winnaar.

Furiten is de regel waar beginners het vaakst over struikelen.

Ben je tenpai en heb je zelf eerder een van je wachtstenen afgelegd, dan ben je furiten. Dan mag je geen ron roepen. Winnen met tsumo mag wel.

Voorbeeld: met deze hand wacht je op

,

of

.

Ligt een

tussen jouw afgelegde stenen, dan ben je furiten voor alle drie de wachtstenen.

Daarnaast bestaat tijdelijke furiten: laat je een winnende steen van een ander liggen, dan mag je tot je volgende trekking geen ron roepen. Heb je riichi verklaard en laat je een winnende steen liggen, dan blijf je furiten tot het einde van de hand.

Je score hangt af van twee dingen:

• Han: de waarde van je yaku plus dora.
• Fu (minipunten): een fijnere telling voor de opbouw van je hand.

Fu tellen

Rond het totaal naar boven af op tientallen. Een open hand die precies op 20 fu uitkomt, krijgt 2 fu extra en wordt zo 30.

Limiethanden

Vanaf 5 han doet fu er niet meer toe:

In de EMA-regels tellen ook 4 han met 30 fu en 3 han met 60 fu als mangan.

Veelvoorkomende waarden bij ron

Zo reken je het zelf uit

De basiswaarde is fu × 2^(han + 2), met een maximum van 2.000.

• Ron: de aflegger betaalt 4 × de basiswaarde, of 6 × als de winnaar Oost is.
• Tsumo door Oost: elke speler betaalt 2 × de basiswaarde.
• Tsumo door een ander: Oost betaalt 2 ×, de andere twee elk 1 ×.

Rond elke betaling naar boven af op honderdtallen. Oost wint dus meer, maar betaalt ook meer als een ander tsumo maakt.

Rekenvoorbeeld

Je bent geen Oost. Je hand is gesloten, je hebt riichi verklaard en je wint met ron op

:

+

• Riichi: 1 han
• Pinfu (alle chows, waardeloos paar, tweezijdige wacht): 1 han
• Tanyao (alleen 2 t/m 8): 1 han

Fu: 20 basis + 10 voor ron met een gesloten hand = 30. Met 3 han en 30 fu krijg je 3.900 punten van de aflegger. Was de dora-aanwijzer

geweest, dan was

dora: 4 han en 30 fu, dus mangan, 8.000 punten.

Tellers, remise en straffen

• Tellers (honba): na een remise of een overwinning van Oost leg je een teller neer. Elke teller is 300 punten extra waard voor de volgende winnaar.
• Remise: is de muur leeg, dan betalen de spelers die niet tenpai zijn samen 3.000 punten aan de spelers die wel tenpai zijn.
• Chombo: een zware fout, zoals een valse winst. Op toernooien kost dat 20.000 punten van je eindscore.

Einde van het spel en uma

Na de zuidronde wint wie de meeste punten heeft. Je trekt 30.000 af van je score en telt de uma erbij:

De waarde staat voor een gesloten hand. Waar een yaku open minder waard is, staat dat erbij. "Gesloten" betekent dat de yaku alleen met een gesloten hand geldt.

1 han

Pinfu:

2 han

Drie gemengde chows:

3 han

5 en 6 han

Zuiver spel:

Yakuman

Dertien wezen:

Alles groen:

Legt iemand de derde drakenpung of vierde windpung voor een open yakuman, dan is hij aansprakelijk (pao) en betaalt hij (mee).

• Verdedigen is de helft van het spel. Roept iemand riichi, dan is het vaak slim om alleen nog veilige stenen af te leggen. Stenen die de riichi-speler zelf al afgelegd heeft, zijn 100% veilig voor ron (hij is daarop furiten).
• Ken suji. Heeft een tegenstander een 4 afgelegd, dan zijn 1 en 7 van die soort iets veiliger. Lees meer bij suji.
• Speel niet alles open. Een open hand verliest riichi, pinfu en vaak de helft van zijn waarde.
• Let op de stand. In riichi gaat het om je eindtotaal na uma, niet om het aantal gewonnen handen.

Wat riichi uniek maakt, zijn riichi, furiten en de dora. Daardoor draait het spel veel meer om verdedigen en inschatten dan bij Hongkongs mahjong of de Nederlandse regels. Wie riichi en MCR allebei beheerst, kan bij vrijwel elke club in Europa aanschuiven.