Taiwanees mahjong (16 stenen): zo speel je het

Taiwanees mahjong is de variant die in Taiwan het meest wordt gespeeld. Het grote verschil met bijna alle andere varianten: je speelt met zestien stenen in je hand in plaats van dertien. Daarom heet het in het Chinees ook wel Taiwan zestien stenen (台灣十六張麻將).

Met zestien stenen heb je een set meer nodig om uit te gaan: vijf sets en een paar, zeventien stenen in totaal. Dat maakt het spel levendig. Er worden veel stenen geclaimd en de handen zijn groot.

De telling werkt met tai (台). Elke tai verhoogt het bedrag dat verliezers betalen. Een tweede kenmerk is de sterke rol van de dealer: wie als dealer blijft winnen, bouwt steeds meer tai op.

Je speelt met 144 stenen: alle soorten, winden, draken en acht bloemen.

De bloemen (pruim, orchidee, chrysant, bamboe) en seizoenen (lente, zomer, herfst, winter) zijn genummerd van 1 tot 4. Nummer 1 hoort bij Oost, 2 bij Zuid, 3 bij West en 4 bij Noord.

Een gewone Chinese set van 144 stenen is dus genoeg. In Taiwan zijn de stenen vaak wat groter.

1. 1Bepaal met dobbelstenen en windstenen wie waar zit en wie de eerste dealer (Oost) is.
2. 2Schud de stenen en bouw de muur. Met 144 stenen heeft elke speler een muur van achttien stapels van twee.
3. 3De dealer gooit met de dobbelstenen om te bepalen waar de muur opengaat.
4. 4Iedereen krijgt zestien stenen. De dealer pakt er een zeventiende bij.
5. 5Bloemen leg je meteen open neer. Voor elke bloem pak je een vervangende steen van het einde van de muur.

Ook tijdens het spel leg je een bloem direct open en pak je een vervangende steen. Bloemen horen nooit bij een set.

De dealer legt de eerste steen weg en het spel gaat tegen de klok in. Je trekt een steen en legt er een af.

De winnende hand

Een complete hand bestaat uit vijf sets en een paar:

Sets zijn, net als bij andere Chinese varianten:

• Chow: drie opeenvolgende stenen van één soort.

• Pung: drie gelijke stenen.

• Kong: vier gelijke stenen. Na een kong pak je een vervangende steen.

Claimen - Een chow mag je claimen van de speler links van je, als jij de volgende bent. - Een pung of kong mag je van iedereen claimen. - Mahjong gaat altijd voor.

Kunnen meerdere spelers winnen op dezelfde weggelegde steen, dan krijgt volgens Wikibooks de speler die het dichtst na de aflegger aan de beurt is de winst. Er mag dan maar één winnaar zijn, tenzij je anders afspreekt.

Heb je een winnende steen laten liggen, dan mag je volgens Mahjong Time in dezelfde ronde niet alsnog uitgaan op die steen, ook niet als je hem zelf trekt. Je moet eerst een steen afleggen.

Einde van het spel

Bij veel Taiwanese regels eindigt een spel in remise als er nog zestien stenen (acht stapels) in de muur liggen en niemand heeft gewonnen. Regionaal verschilt dit: soms speel je tot de muur leeg is.

Drie stenen extra lijkt een klein verschil, maar je merkt het meteen aan tafel:

• Je hebt meer opties. Met zestien stenen kun je langer twee of drie richtingen openhouden voordat je moet kiezen.
• Je hebt ook meer werk. Een vijfde set maken kost tijd. Daarom wordt er vaker geclaimd dan bij varianten met dertien stenen.
• Grote patronen komen vaker voor. Een schoon spel of alleen pungs is met vijf sets lastiger dan met vier, maar doordat je meer stenen ziet en vaker claimt, haal je ze toch regelmatig.
• Er liggen minder stenen in de muur. Met zestien stenen per speler gaan er meer stenen naar de handen. Samen met het eindpunt bij zestien resterende stenen maakt dat elke hand korter dan je gewend bent.

De dealer (莊家) is in Taiwanees mahjong extra belangrijk:

• Wint de dealer, of eindigt het spel in remise, dan blijft hij dealer. Dat heet lianzhuang (連莊).
• Wint een ander, dan gaat de dealerrol naar de volgende speler.
• De dealer krijgt 1 tai extra als hij wint, maar ook als hij betaalt.
• Voor elke keer dat de dealer blijft zitten, komt er meer bij. Wikibooks geeft daarvoor 2N + 1 tai: na één keer doorspelen 3, na twee keer 5. Mahjong Time beschrijft dezelfde opbouw als 2, 4 en 6 tai extra bovenop de dealertai.

Of een remise meetelt voor het doorspelen, verschilt per tafel. Spreek dat vooraf af.

In Taiwanees mahjong betaal je een basisbedrag (底, di) plus een vast bedrag per tai (台). Welke bedragen je gebruikt, spreek je zelf af.

Wikipedia geeft als voorbeeld een basis van 3 en 2 per tai. Een hand van 5 tai kost een verliezer dan 3 + 2 × 5 = 13.

Er is meestal geen minimum: een hand zonder tai mag ook winnen, je krijgt dan alleen de basis. Een maximum verschilt per groep. De Chinese Wikipedia noemt 16 tai als gangbaar maximum en 24 tai als variant. Andere groepen spelen zonder limiet.

Rekenvoorbeeld

Je bent geen dealer en wint met een zelf gepakte steen:

De pung witte draken heb je geclaimd, dus je hand is open.

• Schoon spel (混一色, één soort plus troefstenen): 4 tai
• Pung draken (三元牌): 1 tai
• Zelf gepakt (自摸): 1 tai

Totaal 6 tai. Met een basis van 3 en 2 per tai betaalt elke tegenspeler 3 + 12 = 15. Is een van de betalers de dealer, dan telt voor hem 1 tai extra: hij betaalt 17.

Deze waarden komen uit het overzicht op Chinese Wikibooks. Ze zijn gangbaar, maar niet universeel.

1 tai

2 tot 5 tai

De gewone hand (平胡) is volgens Wikibooks een hand zonder bloemen, troefstenen en pungs, die je niet zelf pakt. Alles geclaimd (全求) betekent dat al je sets geclaimd zijn en je wint met een enkele wacht.

Alleen pungs:

Kleine drie draken:

8 tai en meer

Zuiver spel in karakters:

Grote drie draken:

Alleen troefstenen (字一色) staat niet in de tabel van Wikibooks. Daar worden waarden van 16 tai of meer genoemd, afhankelijk van de huisregels.

Bloemen tellen in Taiwanees mahjong flink mee:

• Eigen bloem (正花): elke bloem of elk seizoen met het nummer van jouw wind is 1 tai. Als Oost heb je dus tai voor

en

. - Bloemkong (花槓): alle vier de bloemen of alle vier de seizoenen levert 2 tai op. - Zeven bloemen roven er één (七搶一): heb je zeven van de acht bloemen en pakt een ander de achtste, dan mag je die afpakken en winnen. Dat is 8 tai waard. - Acht bloemen (八朵花): heb je alle acht de bloemen, dan win je direct. Ook 8 tai, en het telt als zelf gepakt.

Roep je ten onrechte mahjong (詐胡), dan betaal je volgens Wikibooks de andere drie spelers. Mahjong Time noemt een boete van de volle limiet per speler, dubbel aan de speler die de steen weglegde. Ook hier verschillen de afspraken.

Ken je al een variant met dertien stenen, zoals de Nederlandse regels of Hongkongs mahjong? Let dan op deze punten:

1. 1Tel je stenen. Na het afleggen heb je zestien stenen, niet dertien. Een hand met te weinig of te veel stenen kan niet winnen.
2. 2Vijf sets, niet vier. Je bent pas klaar met vijf sets en een paar. Wie uit gewoonte na vier sets mahjong roept, maakt een valse mahjong.
3. 3Geen fanminimum. Waar je bij Hongkongs mahjong vaak 3 fan nodig hebt, mag je hier meestal met elke geldige hand winnen.
4. 4De dealer telt dubbel mee. De extra tai van de dealer gelden ook als hij betaalt. Gooi dus niet zomaar een gevaarlijke steen naar een dealer die al een paar keer is blijven zitten.
5. 5Bloemen zijn meer waard dan je denkt. Een eigen bloem levert direct tai op, en een volledige groep van vier nog meer.

• Denk in vijf sets. Met zestien stenen is er meer ruimte voor combinaties, maar je moet ook een set meer maken.
• Claim gerust. Omdat de handen groot zijn, wordt er in Taiwanees mahjong veel geclaimd. Wel verlies je dan de tai voor een gesloten hand.
• Let op de dealer. Een dealer die al een paar keer is blijven zitten, levert extra tai op voor wie wint én kost extra als je hem laat winnen.
• Verzamel bloemen. Ze leveren makkelijk tai op, en met zeven of acht bloemen kun je zelfs direct winnen.

Taiwanees mahjong lijkt het meest op Hongkongs mahjong: ook daar tel je alleen de winnaar en betaalt de aflegger. Het grootste verschil zit in de zestien stenen, de basis-plus-tai-telling en de dealerbonus. Ken je de Nederlandse regels, dan herken je de bloemen en de pungs, maar niet het onderling afrekenen: dat bestaat in Taiwanees mahjong niet.