Hongkongse regels: zo speel je het

Hongkongs mahjong, ook wel Kantonees mahjong genoemd, is de variant die je in Hongkong, in Kantonees-sprekende gemeenschappen en in veel Chinese restaurants en verenigingen ziet. De Nederlandse Mahjong Bond omschrijft het als "een moderne variant van het Kantonese Mahjong, dat na de Tweede Wereldoorlog populair was in China".

Het grote verschil met de Nederlandse regels: je krijgt geen punten voor mahjong, pungs of kongs op zich. Je telt alleen fan (in het Kantonees faan) voor bijzondere patronen in je hand. En er wordt niet onderling afgerekend: alleen de winnaar krijgt betaald.

Daardoor is Hongkongs mahjong snel, overzichtelijk en goed te leren. Het is een prima tweede variant als je de basis uit de beginnersgids kent.

Je speelt met de volledige set van 144 stenen:

De bloemen en seizoenen zijn genummerd van 1 tot 4. Nummer 1 hoort bij Oost, 2 bij Zuid, 3 bij West en 4 bij Noord.

Daarnaast heb je twee of drie dobbelstenen nodig en iets om de score bij te houden: fiches, stokjes of pen en papier.

Je speelt met vier spelers. Oost begint, Zuid zit rechts van Oost, West tegenover en Noord links. Je speelt tegen de klok in.

Een volledig spel bestaat uit vier ronden: de ronde van Oost, Zuid, West en Noord. De wind van de ronde heet de heersende wind. Elke ronde duurt minimaal vier spellen, want:

• wint Oost, dan blijft Oost Oost en speel je nog een spel met dezelfde winden;
• wint een ander, dan schuift Oost door naar de speler rechts.

Over een remise zijn de regels niet overal gelijk. In het Nederlandse Hong Kong-boekje van FuHing blijft Oost ook bij remise Oost.

1. 1Schud de 144 stenen met de afbeelding naar beneden.
2. 2Iedere speler bouwt een muur van achttien stenen lang en twee hoog.
3. 3Oost gooit met de dobbelstenen om te bepalen waar de muur opengaat, en de muur wordt geopend zoals je ook bij andere varianten doet.
4. 4Iedereen pakt om de beurt blokjes van vier stenen, tot elke speler dertien stenen heeft. Oost krijgt er een veertiende bij.
5. 5Heb je bloemen of seizoenen, dan leg je die open voor je neer en pak je een vervangende steen van het einde van de muur. Oost begint, daarna Zuid, West en Noord.

Ook tijdens het spel leg je een gelukssteen meteen open en pak je een vervangende steen.

Oost legt de eerste steen weg. Daarna pak je om de beurt een steen van de muur en leg je er een weg. Je doel is een hand van vier sets en een paar:

Je mag de laatst weggelegde steen claimen:

• Chow (

): alleen van de speler links van je. - Pung (

): van iedereen. - Kong (

): van iedereen, als je een verborgen pung hebt. Na een kong pak je een vervangende steen. - Mahjong: van iedereen, en altijd met voorrang.

Een pung of kong gaat voor een chow. Willen meerdere spelers mahjong maken op dezelfde steen, dan wint volgens het FuHing-boekje de speler die het eerst aan de beurt zou zijn. Hongkongse huisregels laten soms meerdere winnaars toe.

Je kunt ook een open pung aanvullen tot kong als je de vierde steen zelf pakt. Een ander mag die vierde steen dan "roven" als hij er mahjong mee maakt. Dat heet kongroof.

In Hongkongs mahjong geldt bijna altijd een minimum aantal fan. Wikipedia noemt 3 fan als het gangbare minimum, maar ook andere minimums komen voor. Sommige groepen spelen zonder minimum ("kippenspel").

Heb je minder fan dan het minimum, dan mag je niet uitgaan. Roep je toch mahjong, dan is het een valse mahjong.

Een hand met alleen chows en een waardeloos paar levert bijvoorbeeld maar 1 fan op. Daarmee kom je niet aan 3. Je moet dus gericht spelen op patronen.

Hieronder staan de waarden zoals Wikipedia ze geeft voor de gangbare Hongkongse telling. Verschillen met andere bronnen staan erbij.

Handpatronen

Gewone hand, alle chows:

Alle pungs:

Schoon spel in bamboe:

Zuiver spel in kringen:

Kleine drie draken:

Winden en draken

Ben je bijvoorbeeld Oost in de ronde van Oost, dan levert

je 2 fan op.

Bloemen en seizoenen

Als Zuid heb je dus fan voor

en

, maar niet voor de andere nummers.

Manier van winnen

Limiethanden

Limiethanden leveren de maximale waarde op. Je telt er geen fan voor winden, draken of bloemen bij.

De Hong Kong Mahjong Association hanteert volgens Wikipedia een maximum van 10 fan, waardoor ook dertien wezen op 10 uitkomt. In veel huisregels is de limiet 10 fan en ligt de absolute grens op 13.

Dertien wezen:

Grote vier winden:

Alleen troefstenen:

Na het tellen zet je de fan om in punten met een tabel. Er zijn twee veelgebruikte schalen:

• Full spicy: elke fan verdubbelt (3 fan = 8, 4 fan = 16, 5 fan = 32).
• Half spicy: tot 4 fan gelijk, daarna stijgt het om en om met × 1,5 en × 1,33.

De half-spicy-tabel, zoals die ook in het Nederlandse FuHing-boekje staat:

Alleen de winnaar krijgt betaald. De anderen rekenen niet onderling af.

• Winnen op een weggelegde steen: in de variant de veroorzaker betaalt betaalt de speler die de winnende steen weglegde het hele bedrag. In de variant de veroorzaker betaalt de helft betaalt hij de helft en delen de andere twee de rest.
• Zelf gepakt: alle drie de tegenspelers betalen. Elke speler betaalt de helft van het tafelbedrag, dus de winnaar ontvangt anderhalf keer de tabelwaarde.

Een rekenvoorbeeld

Je maakt mahjong met deze hand en pakt de winnende steen zelf:

• Pung witte draken: 1 fan
• Schoon spel (alles tekens plus een draak): 3 fan
• Zelf gepakt: 1 fan

Totaal 5 fan. Volgens de half-spicy-tabel is dat 24 punten van tafel. Omdat je zelf pakte, betaalt elke tegenspeler 12: samen 36 punten. Had je gewonnen op een weggelegde steen, dan betaalde die speler 24 punten (bij "de veroorzaker betaalt").

Een bekende regel in Hongkongs mahjong is pao (ook bao), in het FuHing-boekje "gevaarlijk spel" genoemd. Heeft een speler al twee pungs draken open op tafel, dan is een derde draak gevaarlijk: wie die weglegt en zo grote drie draken mogelijk maakt, moet het hele bedrag betalen. Dat geldt ook als de winnaar daarna zelf de winnende steen pakt.

Hetzelfde geldt bij drie open pungs winden (gevaar voor grote vier winden) en volgens Wikipedia ook bij andere situaties, zoals een speler met vier open sets. Welke situaties precies pao zijn, verschilt per tafel.

Ligt er bij een tegenstander

open op tafel, leg dan geen

weg, tenzij je zeker weet dat het veilig is.

Zie ook het begrip pao.

• Valse mahjong: volgens Wikipedia betaal je iedereen het bedrag van de maximale hand. In het FuHing-boekje staat een vast strafbedrag in de tabel.
• Dode hand: met te veel of te weinig stenen mag je niet meer winnen, maar je speelt mee en betaalt als een ander wint.

• Uitgaan onder het minimum. Een complete hand is niet genoeg: tel eerst of je aan het afgesproken aantal fan komt. Anders is het een valse mahjong.
• Een verkeerde bloem meetellen. Alleen de bloem en het seizoen met het nummer van je eigen wind leveren fan op. Als West tellen alleen nummer 3 mee.
• De heersende wind vergeten. Een pung van de wind van de ronde is voor iedereen 1 fan, ook als het niet je eigen wind is.
• Een gevaarlijke steen weggooien. Wie pao veroorzaakt, betaalt voor de hele tafel. Kijk altijd eerst naar de open sets van je tegenstanders.
• Verliezers laten tellen. Bij Hongkongs mahjong telt alleen de winnaar. Wie de Nederlandse regels gewend is, wil soms uit gewoonte onderling afrekenen.

• Kies vroeg een richting. Met een minimum van 3 fan is een schoon spel (3 fan) een van de makkelijkste routes naar een geldige hand.
• Drakenpungs zijn goud. Elke drakenpung is 1 fan. Bewaar een paar draken liever dan het weg te gooien.
• Let op open sets van anderen. Twee open drakenpungs of drie open windpungs betekenen pao-gevaar.
• Snelheid telt. Omdat verliezers niets opbouwen, is vaak winnen met een kleine hand beter dan nooit winnen met een grote.

Meer over strategie en tellen vind je in de uitleg over puntentelling.

Wie Hongkongs mahjong kent, heeft een goede basis voor MCR. Ook daar tel je alleen de winnaar en werk je met een minimum. MCR is alleen veel uitgebreider, met 81 vastgelegde combinaties. Ook Taiwanees mahjong lijkt erop, maar daar speel je met zestien stenen per hand.