Een vintage mahjongset kopen: waar let je op?

Een oude mahjongset heeft iets bijzonders. Een houten kistje met laatjes, stenen die al bijna honderd jaar door handen gaan, een handleiding met ouderwetse spelling. In de jaren twintig was mahjong een wereldwijde rage, en veel sets uit die tijd duiken nu op bij veilingen en op Marktplaats. Maar waar let je op als je er een wilt kopen? In dit artikel lees je hoe je materialen herkent, hoe je controleert of een set compleet is en welke regels er gelden.

In de jaren twintig sloeg de mahjongrage over van China naar Amerika en Europa. Volgens mahjongkenner Tom Sloper waren doosjes met stenen van been en bamboe uit China in die tijd overal ter wereld populair. Veel sets werden speciaal voor de export gemaakt, en daarom hebben ze vaak westerse letters of cijfers op de stenen. Meer over die periode lees je in de geschiedenis van mahjong.

Twijfel je over het materiaal, doe dan geen tests die de steen beschadigen, zoals verwarmen of krassen. Vraag liever een verzamelaar of specialist.

Sommige oude sets zijn (gedeeltelijk) van ivoor, al blijkt "ivoor" bij nadere inspectie vaak been te zijn. Voor ivoor gelden in de EU strenge regels. Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) heb je sinds 19 januari 2022 een EU-certificaat nodig om antiek bewerkt olifantenivoor te kopen, verkopen of over te dragen. Je moet daarvoor kunnen aantonen dat het voorwerp vóór 3 maart 1947 is bewerkt.

Wordt een set als ivoor aangeboden zonder certificaat, koop hem dan niet. Kijk voor de actuele regels altijd op de site van de RVO.

Oude sets hebben vaak een ander aantal stenen dan moderne. Volgens Sloper hebben de populaire exportsets van been en bamboe uit de jaren twintig meestal 148 stenen: de gewone stenen, acht bloemen en seizoenen, vier blanco stenen die als witte draak dienen, en nog vier extra blanco stenen.

Zo tel je na:

1. 1Vraag om foto's van alle stenen, per soort uitgelegd. Een foto van een gesloten kistje zegt niets.
2. 2Tel per soort: 36 karakters, 36 cirkels, 36 bamboe, 16 winden, 12 draken en 8 bloemen en seizoenen.
3. 3Kijk naar de extra's: blanco stenen, dobbelstenen, telstokjes, een windindicator of een oude handleiding.

Hoe je een set stap voor stap controleert, lees je in hoeveel stenen heeft een mahjongspel. Ontbreekt er een bloem? In bloemen en seizoenen lees je in welke varianten dat wel of geen probleem is.

• Scheuren en losse naden bij been en bamboe.
• Verkleuring. Een licht vergeelde steen hoort bij de leeftijd. Grote vlekken of verschillende tinten binnen één set kunnen erop wijzen dat stenen uit verschillende sets komen.
• Geur. Een muffe lucht kan wijzen op vocht of schimmel in de kist.
• De kist. Werken de laatjes, zijn scharnieren en sluiting heel?
• Leesbaarheid. Is de inkleuring van de tekens nog goed zichtbaar?

Een oude Chinese set van 144 of 148 stenen is prima geschikt voor de meeste Chinese varianten en de Nederlandse regels. Voor Amerikaans mahjong heb je 152 stenen met acht jokers nodig. Sloper geeft het voorbeeld van een Amerikaanse set uit de jaren vijftig of zestig met te weinig jokers voor het moderne spel. Controleer dus het aantal jokers als je Amerikaans wilt spelen.

Ga voorzichtig om met oude stenen. Schud ze rustig op een zachte ondergrond, en maak ze schoon met een nauwelijks vochtige doek. Gebruik nooit bleek of schuurmiddel, en dompel oude stenen nooit onder in water: lijm en inkleuring kunnen daar slecht tegen.

• Online marktplaatsen en veilingsites. Groot aanbod, maar je ziet de set niet in het echt. Vraag om veel foto's.
• Antiek- en kringloopwinkels. Je kunt de set vasthouden en tellen.
• Verzamelaars. Wie al jaren verzamelt, weet vaak veel over herkomst en materiaal.

Een vintage set is prachtig, maar niet altijd praktisch. Wil je vooral veel spelen, dan is een moderne set vaak handiger: stevig, compleet en makkelijk schoon te maken. Lees een mahjongset kiezen of kijk in de koopgids mahjongsets.

Herken het materiaal, tel de stenen en bekijk de staat van stenen en kist voordat je een vintage set koopt. Exportsets uit de jaren twintig hebben vaak 148 stenen met extra blanco stenen. Koop geen ivoor zonder EU-certificaat, en controleer de jokers als je Amerikaans wilt spelen.