Mahjong in de klas of op de BSO: zo leer je het een groep

Een mahjongset op tafel trekt kinderen bijna vanzelf aan: de stenen klikken, ze zien er bijzonder uit en er valt veel te sorteren. Maar met een hele klas of BSO-groep wordt het een ander verhaal dan met één kind thuis. Hoe houd je vijftien of vijfentwintig kinderen tegelijk bezig, zonder dat het chaos wordt?

Dit artikel is voor leerkrachten, pedagogisch medewerkers en vrijwilligers. Hoe je mahjong stap voor stap aan één kind leert, staat in mahjong spelen met kinderen. Hier gaat het over de groep.

De basis is simpel: één set per tafel van vier. Een complete set heeft 144 stenen, maar voor de meeste spelvormen in de klas heb je ze niet allemaal nodig.

Heb je minder sets dan tafels? Werk dan met stations: de helft van de groep speelt mahjong, de andere helft doet iets anders, en na twintig minuten wissel je.

Kies bij voorkeur sets met Arabische cijfers in de hoek. Dan hoeven kinderen de Chinese tekens niet te kennen om mee te doen. Een overzicht van zulke sets vind je bij de mahjongsets.

Bij vier kinderen aan een tafel werkt het goed als iedereen een taak heeft, naast het spelen zelf. Wissel de rollen per ronde.

• Bouwer: zorgt dat de stenen omgekeerd worden gehusseld en netjes klaarliggen.
• Spelleider: let op de beurtvolgorde en zegt wie er aan de beurt is.
• Schrijver: houdt bij wie een ronde wint, met streepjes op een vel.
• Teller: telt aan het eind of alle stenen terug in de doos zitten.

Zo is een kind dat even niet aan de beurt is toch betrokken, en leer je de groep meteen opruimen.

Het echte spel duurt voor beginners al snel langer dan een les of BSO-middag. Begin daarom met korte vormen van vijf tot tien minuten. Dit zijn eigen spelvormen met de stenen, geen officiële regels.

1. Sorteerrace Elke tafel krijgt een stapel gemengde stenen. Wie sorteert als eerste alles in de drie soorten, plus winden en draken? Gebruik alleen de cirkels als het voor jonge kinderen te veel is.

2. Paren zoeken Leg stenen omgekeerd neer zoals bij memory en zoek twee dezelfde. Een paar is in mahjong ook echt een onderdeel van een winnende hand.

3. Setjes bouwen Iedereen trekt vijf stenen en probeert een rijtje van drie (een chow) of drie dezelfde (een pung) te maken. Ruil om de beurt één steen met de pot in het midden.

Hoe die combinaties in het echte spel werken, lees je in pung, kong en chow.

4. Raad de steen Eén kind beschrijft een steen ("acht stokjes", "een rood teken"), de anderen raden welke het is. Goed voor taal en waarnemen, en het helpt bij het herkennen van de bamboe en de draken.

5. Welke steen mis ik? Voor oudere kinderen: leg een bijna-af rijtje neer en laat ze raden welke steen ontbreekt. Meer van die oefeningen staan in welke steen mis ik? Tien mahjongpuzzels.

Hier mist

, of aan de buitenkant

of

voor een rijtje van drie.

Mahjong zit vol getallen en vormen. Daar kun je in de klas gericht gebruik van maken, zonder er meer van te maken dan het is:

• Tellen: bij de cirkels en bamboe tel je het getal letterlijk af aan het aantal tekentjes.
• Reeksen: een chow is altijd drie opeenvolgende getallen. Laat kinderen alle mogelijke chows van één soort opschrijven (van 1-2-3 tot 7-8-9: zeven stuks).
• Groeperen: hoeveel stenen heeft een set van 4 × 34 soorten plus 8 bloemen en seizoenen? Een mooie som om zelf uit te rekenen. Het antwoord staat in hoeveel stenen heeft een mahjongspel.
• Symmetrie: veel cirkelstenen zien er ondersteboven hetzelfde uit. Welke wel en welke niet?

Je kunt dit gewoon als rekenopdracht gebruiken. Beloof ouders of collega's alleen niet dat mahjong kinderen slimmer maakt: daar is voor deze leeftijd geen stevig onderzoek naar dat wij kennen.

Heb je een groep die het een paar keer heeft gedaan en meer wil? Dan kun je per tafel het echte spel proberen, met open stenen zodat iedereen kan meekijken. Houd het kort:

1. 1Speel zonder punten: wie het eerst vier setjes en een paar heeft, wint.
2. 2Laat bloemen en seizoenen weg.
3. 3Zet een kookwekker op een vaste tijd.

Een samenvatting van de regels voor op tafel vind je in de mahjong spiekbrief.

Wil je aan het eind van een project een klein toernooi? Kijk dan bij mahjong met een grote groep. Daar staan wisselschema's en een eenvoudige telling met plaatspunten, die ook voor kinderen goed werkt.

Met een groep kinderen speel je per tafel van vier, met één set per tafel en een rol voor iedereen. Begin met korte spelvormen als sorteren, paren zoeken en setjes bouwen, en verwerk tellen en reeksen erin zonder grote beloftes. Wie meer wil, gaat over op het echte spel met open stenen. Klaar voor de volgende stap? Lees mahjong spelen met kinderen voor de opbouw per fase.