Renchan en honba: waarom Oost soms Oost blijft in riichi

Je speelt riichi, Oost wint een hand, en ineens zegt iedereen: "Oost blijft." Er komt een stokje van 100 aan de rand van de tafel en de volgende hand is meer waard. Wat gebeurt hier precies? In dit artikel lees je hoe renchan en honba werken.

We volgen de riichiregels van de Nederlandse Mahjong Bond, de vertaling van de EMA-regels (editie 2025). Hoe de winden in het algemeen rouleren, staat in winden en rondes; dat herhalen we hier niet.

Renchan betekent zoiets als "doorgaan". In riichi blijft de dealer volgens de NMB-regels Oost als:

• hij een hand wint, of
• hij bij een remise (de muur is leeg en niemand wint) tenpai is: op één steen na klaar.

Zijn er meerdere winnaars en is Oost er een van, dan blijft hij ook Oost. In alle andere gevallen schuift de rol door naar de speler rechts.

Dit is een van de opvallendste verschillen met de Nederlandse regels, waar de wind altijd doordraait, ook als Oost wint.

Een honba is een teller. Volgens de NMB-regels legt Oost een nieuwe teller aan zijn rechterkant:

• na een hand die Oost wint, en
• na een remise.

Meestal gebruik je daarvoor een stokje van 100 uit de punten van Oost. De tellers blijven wel van Oost: ze tellen mee in zijn score en gaan terug in zijn stapel als de dealer wisselt of het spel eindigt.

Elke teller maakt de volgende winnende hand 300 punten meer waard.

• Ron: de weggooier betaalt 300 extra per teller.
• Tsumo: elke tegenstander betaalt 100 extra per teller.
• Meerdere winnaars: de weggooier betaalt 300 per teller aan elke winnaar.

Wint een andere speler dan Oost, dan gaan alle tellers van tafel en begint de telling opnieuw bij nul.

Wat als Oost wisselt na een remise? Na een remise waarin Oost niet tenpai was, gaat de dealerrol door, maar de tellers niet weg. De nieuwe Oost legt dan de tellers neer, en de vorige Oost neemt de zijne terug. De NMB-regels geven het voorbeeld: lagen er twee tellers vóór de remise, dan legt de nieuwe Oost er drie.

Voorbeeld 1: ron met twee tellers. Er liggen twee honba. Zuid wint met ron op een hand van 2 han en 30 fu. Zonder tellers is dat 2.000 punten. Met twee tellers betaalt de weggooier 2.000 + 2 × 300 = 2.600.

Voorbeeld 2: tsumo met één teller. Er ligt één honba. West wint met tsumo, 3 han en 30 fu. Normaal betaalt Oost 2.000 en betalen de anderen elk 1.000. Samen is dat 4.000. Met één teller betaalt Oost 2.100 en de anderen elk 1.100: samen 4.300, precies 300 meer.

Stel dat dit de winnende hand van Zuid is, met een paar zuidwinden. Hoeveel de hand waard is, hangt af van de yaku en fu; de tellers komen er altijd los bovenop.

Wie riichi verklaart, legt een stokje van 1.000 punten in het midden. Wat gebeurt daarmee als niemand wint?

Volgens de NMB-regels:

1. 1Na een remise blijven alle riichi-inzetten op tafel liggen. Ze worden aan de rechterkant van Oost gelegd, bij de tellers.
2. 2De volgende speler die een hand wint, krijgt ze allemaal, bovenop zijn gewone betaling.
3. 3Zijn er meerdere winnaars, dan krijgen winnaars die zelf riichi hadden hun eigen inzet van die hand terug. De overige inzetten gaan naar de winnaar die als eerste aan de beurt is na de weggooier.
4. 4Liggen er aan het einde van het spel nog inzetten, dan krijgt de winnaar van het spel ze. Bij een gelijke eindstand worden ze verdeeld.

Bij een chombo gaan de riichi-inzetten van die hand terug naar de spelers die ze inlegden, en komt er geen nieuwe teller bij.

Bij een remise betalen de spelers die niet tenpai zijn een straf van samen 3.000 punten aan de spelers die wel tenpai zijn:

Daarna komt er een teller bij, en blijft Oost als hij tenpai was.

Omdat Oost kan blijven zitten, ligt het aantal handen in een hanchan niet vast. De zuidronde begint pas als iedere speler minstens één keer Oost is geweest, en het spel eindigt pas als dat in de zuidronde ook zo is. Daarom werken toernooien met een tijdslimiet. Hoe je het aantal tellers en inzetten bijhoudt, lees je in scores bijhouden bij mahjong.

In riichi blijft Oost Oost als hij wint of bij een remise tenpai is. Na een winst van Oost of een remise komt er een honba op tafel, die elke volgende winst 300 punten extra waard maakt, tot een ander dan Oost wint. Riichi-inzetten blijven na een remise liggen voor de volgende winnaar. Verdiep je verder in bonuspunten met dora, uradora en rode vijven.