Mahjong in Azië: varianten van Singapore tot Vietnam

Wie mahjong leert in Nederland, kiest meestal tussen de Nederlandse regels, MCR of riichi. Maar reis door Azië en je ontdekt dat mahjong daar in tientallen vormen bestaat. Een Singaporese set heeft stenen met dieren erop, een Vietnamese set zit vol jokers en in Korea speel je vaak met drie. In deze post zetten we een paar regionale vormen op een rij die niet bij onze zes vaste varianten horen. Welke van die zes bij jou past, lees je in welke mahjongvariant kies je?.

Mahjong ontstond in de negentiende eeuw in China. Volgens Wikipedia was het spel in de tweede helft van die eeuw populair in Shanghai en verspreidde het zich daarna naar Japan, door heel Zuidoost-Azië en in de jaren twintig naar de Verenigde Staten. Overal ontstonden eigen regels, eigen stenen en eigen manieren van tellen.

De naam reisde mee. In de meeste talen lijkt hij op het Chinese woord, met één opvallende uitzondering: in het Thais heet het spel volgens Wikipedia phai nok krachok, letterlijk 'mussenkaarten'. Dat verwijst naar dezelfde mus als het oorspronkelijke Chinese woord. Meer over die mus lees je in wat betekent mahjong?.

De Singaporese en Maleisische varianten lijken volgens Wikipedia sterk op het Hongkongse spel, met één opvallend verschil: er zijn vier extra dierstenen.

Daarmee komt een Singaporese set op 148 stenen: 136 speelstenen, 8 bloemen en seizoenen en 4 dieren. De dieren werken als bonusstenen, net als bloemen. Trek je er een, dan leg je hem opzij en pak je een vervangende steen.

Het bijzondere zit in de combinaties. Krijgt een speler een jager en de bijbehorende prooi, dus de kat en de muis of de haan en de duizendpoot, dan heet dat een 'beet'. Daarvoor betalen de andere spelers direct uit, nog voordat het spel voorbij is. Hoeveel, verschilt per bron en per tafel. Wikipedia noemt ook dat er in deze varianten midden in een spel kan worden uitbetaald bij bepaalde gebeurtenissen, zoals een kong.

Dierstenen kunnen we hier niet tekenen, maar ze worden op dezelfde manier gebruikt als deze vier bloemen. Hoe bloemen en seizoenen werken, lees je in bloemen en seizoenen.

Vietnamese sets zijn herkenbaar aan hun jokers. Volgens Wikipedia gaan die terug op de oudste bekende mahjongsets uit China, uit de negentiende eeuw, waarin speciale 'wilde' stenen zaten die later uit het Chinese spel verdwenen. In Vietnamese sets zijn ze gebleven.

Dat totaal van 160 noemen zowel Wikipedia als de mahjong-FAQ van Tom Sloper. Volgens Wikipedia bestaan er ook moderne Vietnamese sets met drie of vier keer zoveel jokers, voor een totaal van 176 of 184 stenen.

De Vietnamese jokers zijn iets anders dan de jokers in Amerikaans mahjong. Die laatste zijn acht gelijke stenen met een vaste functie, zoals je leest in Amerikaans mahjong uitgelegd.

Over Koreaans mahjong is minder betrouwbare informatie te vinden. Volgens Wikipedia is het Japanse mahjong de standaardvorm in Japan én Zuid-Korea, en is daarnaast een Koreaanse driespelersvorm bekend. Daarin:

• valt één kleur helemaal weg, meestal de bamboe;
• zijn chows met een weggegooide steen niet toegestaan;
• komen dichte handen veel voor;
• is riichi, net als in het Japanse spel, een belangrijk onderdeel.

Wikipedia baseert dit deels op door gebruikers geschreven bronnen. Zie het dus als een globale beschrijving.

Spelen met drie is in Azië geen noodoplossing. Wikipedia noemt driespelersmahjong vooral gangbaar in Japan, Korea, Maleisië en de Filipijnen. Meestal haal je stenen weg, zodat het spel sneller gaat:

In het Japanse sanma blijven van de karakters alleen de enen en negens over. Hoe je met drie speelt, lees je in de gids mahjong met 2 of 3 spelers.

Twee Aziatische varianten hebben op onze site een eigen regelpagina, omdat ze ook buiten hun eigen land veel gespeeld worden:

• Japan: riichi, met dora, furiten en een eigen puntentelling. Over de speelcultuur in Japan lees je in mahjong in Japan.
• Taiwan: Taiwanees mahjong, met handen van zestien stenen in plaats van dertien.

Door al die regionale verschillen kan het aantal stenen flink uiteenlopen:

Vind je in een tweedehands set ineens dieren of vreemde jokers? Dan heb je waarschijnlijk een Singaporese of Vietnamese set. Meer over aantallen lees je in hoeveel stenen heeft een mahjongspel?.

In Azië bestaan veel regionale vormen van mahjong. Singapore en Maleisië spelen met vier dierstenen, Vietnam met jokers en extra bloemen voor 160 stenen, en in Korea is een driespelersvorm zonder één kleur bekend. Regels verschillen per regio en per tafel. Wil je zelf beginnen, kies dan een van de zes grote varianten met vaste regels: zie welke variant kiezen.