Wat betekent mahjong, en hoe spreek je het uit?

Mahjong, mah-jongg, mahjongg, majiang: het spel heeft veel spellingen. En wat betekent het woord eigenlijk? Het antwoord is verrassend: het heeft met een vogeltje te maken. In dit artikel lees je waar de naam vandaan komt, hoe je hem uitspreekt en waarom er zoveel verschillende schrijfwijzen zijn.

Volgens Wikipedia was de oorspronkelijke Chinese naam van het spel 麻雀, in het Mandarijn uitgesproken als máquè en in het Kantonees als maa4 zoek3. Dat betekent mus. De verklaring die het vaakst wordt gegeven: het klikken van de stenen tijdens het schudden zou klinken als het getjilp van een groep mussen.

In het Kantonees en Hokkien, talen die onder meer in Hongkong, Zuid-China en bij veel overzeese Chinese gemeenschappen worden gesproken, heet het spel nog steeds zo. Ook in het Thai is de naam een vertaling van "mussenkaarten".

Bekijk ook de één van bamboe eens goed. In veel sets staat daar geen bamboestok op, maar een vogel. Het spelregelboekje van de Nederlandse Mahjong Bond beschrijft hem als een mythische vogel die in het Chinees Pe-ling heet, wat "mooi zingen" betekent.

In het Standaardmandarijn, en in onder meer het Sichuanees en Shanghainees, heet het spel tegenwoordig 麻將 (vereenvoudigd 麻将), uitgesproken als májiàng. Volgens Wikipedia is die naam ontstaan als een variant van het oorspronkelijke woord.

In het Japans wordt het spel met dezelfde tekens als "mus" geschreven, maar uitgesproken als mājan.

De westerse spelling ontstond toen het spel begin twintigste eeuw naar Amerika en Europa kwam. Een belangrijke rol speelde de Amerikaan Joseph Park Babcock, die in Shanghai woonde. Hij publiceerde in 1920 een vereenvoudigd regelboekje voor westerse spelers, Rules of Mah-Jongg, het zogeheten rode boekje.

Babcock liet de naam Mah-Jongg als handelsmerk vastleggen. Volgens de mahjongsite van Tom Sloper werd dat merk in 1922 toegekend. Concurrenten mochten de naam dus niet gebruiken en verkochten hun sets onder andere namen, zoals Pung Chow, Ma Chong, Ma Chiang en Pe-Ling. Daarom kom je in oude sets en boekjes allerlei verschillende namen tegen.

Het merk is later in onbruik geraakt. Tegenwoordig zie je vooral mahjong en, bij de Amerikaanse variant, mah jongg. De National Mah Jongg League gebruikt die laatste spelling in haar naam.

In het Nederlands hoor je twee uitspraken:

• "maa-jong", met een Nederlandse j, zoals in jong.
• "maa-djong", met een Engelse dj-klank, zoals in het Engelse jungle.

Beide zijn gangbaar. Geen van beide komt precies overeen met de Chinese uitspraak, maar dat geldt voor veel leenwoorden. Spreek het uit zoals jouw speelgroep het doet.

Ook de termen die je aan tafel gebruikt, hebben een herkomst. Pung, chow en kong zijn de speltermen die in westerse regelboekjes gangbaar werden. In Nederland gebruiken we ze gewoon; Pung Chow was in de jaren twintig zelfs de naam van een concurrerende set. In riichi hoor je Japanse termen, zoals pon, chii en kan.

Een pung, een chow en een kong. Op de pagina met begrippen vind je alle termen met uitleg, en in pung, kong en chow zie je de combinaties uitgebreid.

Niet alleen het spel, ook de stenen hebben namen met een betekenis. Zo betekent het teken op de rode draak "midden" en dat op de groene draak "groei". In veel westerse sets staan bovendien letters in de hoek, die zijn afgeleid van de Chinese namen en niet van de Nederlandse kleuren. Daarom staat er op een rode draak vaak een C en geen R.

Wat alle tekens en afbeeldingen betekenen, van de munten op de cirkels tot de vier edele bloemen, lees je in de symboliek van de mahjongstenen.

De klank van de stenen is de meest genoemde verklaring, maar er bestaan ook andere verhalen. Sommige bronnen leggen een verband met oudere Chinese kaartspellen, zoals madiao, waaruit mahjong waarschijnlijk is voortgekomen. Over de precieze oorsprong van het spel en de naam zijn historici het niet helemaal eens. Meer daarover lees je in de geschiedenis van mahjong.

Mahjong betekent oorspronkelijk mus, naar het geklik van de stenen. In het Mandarijn heet het spel májiàng, in het Kantonees nog altijd mus. De westerse spelling Mah-Jongg werd in de jaren twintig door Joseph Babcock als merknaam vastgelegd, waardoor er veel andere namen in omloop kwamen. In het Nederlands zeg je "maa-jong" of "maa-djong", en beide zijn goed. Wil je de stenen zelf beter leren kennen, kijk dan bij alle mahjongstenen.