Mahjong met kleurenblindheid: zo herken je de stenen toch

Mahjongstenen zijn kleurrijk: rode en groene draken, groene bamboe met rode accenten, cirkels in drie kleuren. Voor wie kleurenblind is, kan dat verwarrend zijn. Gelukkig zit de informatie op de stenen bijna nooit alleen in de kleur. In dit artikel lees je welke stenen lastig zijn en hoe je ze toch herkent.

Kleurenblindheid komt vaak voor. Volgens nidirect, de publieksvoorlichting van de Noord-Ierse overheid, heeft ongeveer 1 op de 12 mannen en 1 op de 200 vrouwen er last van. Rood-groen kleurenblindheid is de meest voorkomende vorm.

Aan een tafel met vier spelers is de kans dus reëel dat iemand het heeft, ook als die dat zelf niet altijd zegt.

De lastigste stenen zijn de rode draak en de groene draak. Bij rood-groen kleurenblindheid lijken de kleuren op elkaar. Maar de tekens verschillen sterk:

Onthoud het zo: simpel = rood, druk = groen. Westerse sets hebben er bovendien vaak een letter bij: C voor de rode, F voor de groene en P voor de witte draak. Meer over de draken lees je bij de draken, en wat de tekens betekenen in de symboliek van de stenen.

Bij de drie gewone soorten heb je de kleur eigenlijk niet nodig:

• Cirkels: je telt het aantal cirkels. De kleuren (vaak blauw, groen en rood door elkaar) zijn versiering. Zie cirkels.
• Bamboe: je telt de stokjes. Dat sommige stokjes rood zijn, bijvoorbeeld het middelste bij de 5, maakt voor het getal niet uit. De 1 is een vogel. Zie bamboe.
• Karakters: het getal staat bovenaan als Chinees teken; onderaan staat steeds hetzelfde rode teken 萬. Je leest dus alleen het bovenste deel. Zie karakters.

De rode accenten op deze bamboestenen zijn versiering. Het aantal stokjes zegt alles.

Hier wordt het lastiger. Volgens het spelregelboekje van de Nederlandse Mahjong Bond herken je de bloemen en de seizoenen aan de kleur van het Chinese teken: de vier bloemen hebben dezelfde kleur, de vier seizoenen een andere. Dat werkt dus niet als je die kleuren niet goed onderscheidt.

Gelukkig zijn er andere aanwijzingen:

• De afbeelding: bloemen tonen een pruimenbloesem, orchidee, chrysant of bamboetak. Seizoenen hebben een eigen afbeelding, die per set verschilt.
• Het teken: 梅 蘭 菊 竹 voor de bloemen, 春 夏 秋 冬 voor de seizoenen.
• Het nummer van 1 tot 4 staat er bijna altijd op.

In riichi worden in veel Japanse en online spellen rode vijven gebruikt: een vijf die alleen in kleur verschilt van de andere vijven, en die een extra han oplevert. Dat is een van de weinige gevallen waarin de kleur de enige aanwijzing is.

Tips:

• Spreek af dat een rode vijf hardop wordt benoemd als hij wordt afgegooid of geclaimd.
• Controleer bij het tellen samen of er rode vijven in de winnende hand zitten.
• In de EMA-regels, die de Nederlandse Mahjong Bond gebruikt, doen rode vijven niet mee. Op een Nederlands riichitoernooi heb je er dus geen last van.

Meer over bonusstenen lees je in dora, uradora en rode vijven.

Let bij het kiezen van een set op:

Sets met cijfers vind je bij de mahjongsets. Amerikaanse sets tonen op de draken soms een afbeelding in plaats van een teken; kijk dan of die afbeeldingen voor jou genoeg verschillen.

Speel je mahjong solitaire op een tablet of telefoon, dan kun je het systeem helpen:

• Een iPad heeft bij de toegankelijkheidsinstellingen kleurfilters voor verschillende vormen van kleurenblindheid.
• Android heeft een vergelijkbare functie, kleurcorrectie.
• Veel solitairespellen laten je een andere steenset kiezen. Kies er een met duidelijke cijfers.

De menunamen verschillen per versie. Hoe je een tablet verder instelt voor grote stenen en rust, lees je in mahjong op de tablet.

Het makkelijkste hulpmiddel is je medespelers. Vraag gerust "is dit de rode of de groene?" Aan een gezellige tafel is dat geen probleem, en op een toernooi kun je het vooraf even melden. Meer tips om mahjong toegankelijk te maken voor iedereen staan in mahjong voor ouderen en senioren.

Bij kleurenblindheid zijn vooral de rode en groene draak, de bloemen tegenover de seizoenen en rode vijven lastig. Bijna alles herken je aan vorm, teken of aantal: simpel teken is rood, druk teken is groen. Sets met cijfers en letters en kleurfilters op de tablet helpen extra. Leer de stenen rustig kennen op de pagina alle mahjongstenen.