Wat doet een scheidsrechter op een mahjongtoernooi?

Op je eerste toernooi zie je ze rondlopen: spelers met een badge of een map onder de arm, die af en toe naar een tafel worden geroepen. Dat zijn de scheidsrechters. Wat doen ze precies, wanneer haal je er een bij en wat kunnen ze beslissen? In deze post zetten we het op een rij, op basis van het toernooireglement van de Nederlandse Mahjong Bond (NMB), het MCR-straffenoverzicht dat de bond publiceert en de NMB-riichiregels.

Volgens het toernooireglement van de NMB is op toernooien onder auspiciën van de bond altijd een functionaris met de status van scheidsrechter aanwezig. Die scheidsrechter:

• doet bindende uitspraken bij onenigheid aan de speltafel;
• mag incidenten schriftelijk melden bij het bestuur van de bond;
• beslist mee als een ingeleverde scorelijst niet lijkt te kloppen.

Bij MCR-toernooien voor competitiespelers wijst de bond minstens één gecertificeerde scheidsrechter aan. Bij grote internationale toernooien gelden de richtlijnen van de European Mahjong Association (EMA). Die adviseert, waar mogelijk, één scheidsrechter per 32 deelnemers.

De NMB biedt periodiek een scheidsrechterscursus aan, op basis van lesmateriaal van de EMA. De cursus eindigt met een toets. Wie slaagt, krijgt een certificaat van de EMA en mag zich gecertificeerd scheidsrechter noemen. Volgens het reglement is de cursus voor NMB-leden kosteloos; in ruil daarvoor treden scheidsrechters desgevraagd op.

Bij MCR-toernooien die meetellen voor de Europese ranglijst verschilt het: bij een MERS-1-toernooi mag de gecertificeerde scheidsrechter zelf meespelen, bij een MERS-2-toernooi is er minstens één scheidsrechter die niet meespeelt.

De NMB-riichiregels zeggen het duidelijk: merk je een fout op, meld het dan meteen aan de andere spelers en zet het spel stil. Kun je de fout samen herstellen, dan doe je dat en speel je door. Een scheidsrechter roep je als:

1. 1er een geschil is dat jullie niet zelf kunnen oplossen;
2. 2een fout niet zomaar te herstellen is, bijvoorbeeld omdat er veel stenen zijn omgevallen of getoond;
3. 3een speler steeds dezelfde kleine fout maakt;
4. 4je vermoedt dat er wordt valsgespeeld. Volgens het toernooireglement meld je dat direct.

Steek je hand op en roep rustig "scheidsrechter". Raak de stenen ondertussen niet meer aan, zodat de scheidsrechter de situatie kan zien zoals hij was.

De scheidsrechter beslist over de situatie aan tafel en kiest de straf. Voor situaties die het reglement niet beschrijft, of ingewikkelde gevallen met meerdere fouten, bepaalt de scheidsrechter volgens de riichiregels zelf de juiste straf, op basis van de principes uit het reglement.

Daarnaast heeft de scheidsrechter een paar praktische bevoegdheden:

• Telefoons: tijdens een ronde moeten telefoons uit of op stil. Bij overtreding mag de scheidsrechter straffen.
• Toeschouwers: die zijn welkom, maar blijven ze storen, dan moeten ze op aangeven van de scheidsrechter de zaal verlaten.
• Scorelijsten: bij twijfel vraagt de scheidsrechter spelers om te corrigeren, of neemt een bindend besluit.

De straffen verschillen per variant. Grofweg zijn er vier niveaus:

MCR: oplopende straffen

Het MCR-straffenoverzicht (een vertaling van de EMA-versie) werkt bij kleine fouten met oplopende straffen: de eerste overtreding levert een waarschuwing op, de tweede 5 strafpunten, en daarna 10, 20, 30 punten enzovoort. De telling begint bij elke partij opnieuw, behalve bij obstructie zoals tijdrekken.

Voorbeelden van zulke kleine fouten zijn een claim met de verkeerde term of het blootgeven van stenen van een tegenstander. Voor obstructie kan de scheidsrechter 10 tot 60 strafpunten en/of een dode hand geven. Wie het spel ernstig verstoort, bijvoorbeeld door vals te spelen, wordt volgens het overzicht direct gediskwalificeerd.

Riichi: dode hand, chombo en puntenaftrek

In de NMB-riichiregels worden enkele kleine fouten niet bestraft; herhaalde kleine fouten kunnen naar goeddunken van de scheidsrechter tot puntenaftrek of een dode hand leiden. Onherstelbare fouten worden bestraft met een chombo. Bij opzettelijke obstructie kan de scheidsrechter 8.000 of 12.000 punten aftrekken, en in ernstige of herhaalde gevallen tot 48.000. Strafpunten gaan pas na het spel en na de uma van je score af, zodat de rangschikking aan tafel niet verandert.

De straffen voor een onterechte mahjong staan per variant in valse mahjong; die herhalen we hier niet.

De uitspraak van de scheidsrechter aan tafel is bindend. Je kunt hem achteraf netjes vragen om uitleg, maar het spel gaat verder volgens zijn besluit.

Bij ernstige zaken, zoals valsspelen, brengt de scheidsrechter rapport uit aan het bestuur van de NMB. Het bestuur stelt dan een strafcommissie in, die getuigen kan horen en ook de betrokken speler. Mogelijke straffen zijn verwijdering uit de uitslag of de ranglijst, of een schorsing. Klachten die het bestuur buiten de scheidsrechter om bereiken, worden volgens het reglement als regel niet in behandeling genomen. Ga dus altijd via de scheidsrechter.

De riichiregels bevatten ook een paar etiquetteregels:

• praat met een scheidsrechter wanneer die ingrijpt of naar je tafel komt, niet tussendoor;
• vermijd ruzie en luid praten;
• respecteer verzoeken om stilte.

Meer over omgangsvormen aan tafel lees je in mahjong etiquette.

Op elk NMB-toernooi is een scheidsrechter die bindend beslist bij onenigheid. Roep hem als jullie een fout niet zelf oplossen, en meteen bij vermoeden van valsspelen. Straffen lopen van een waarschuwing tot diskwalificatie. Wil je meer weten over toernooien in Nederland, lees dan mahjong in Nederland of de regels voor MCR.