Is mahjong goed voor je hersenen? Wat onderzoek zegt

"Mahjong houdt je scherp." Je hoort het vaak, zeker over oudere spelers. En het klinkt logisch: je onthoudt welke stenen al zijn weggelegd, je rekent, je plant vooruit en je zit gezellig met anderen aan tafel. Maar is mahjong echt goed voor je hersenen? We zetten op een rij wat onderzoek wel en niet laat zien.

Eerst de praktijk. Tijdens een potje mahjong ben je met veel dingen tegelijk bezig:

• Patronen herkennen. Je ziet in je hand welke stenen bij elkaar passen, zoals een reeks of drie dezelfde.
• Onthouden. Je houdt bij welke stenen al zijn weggelegd, zodat je weet waar je nog op kunt hopen.
• Beslissen onder onzekerheid. Welke steen gooi je weg? Wacht je op een betere hand of ga je voor snelheid?
• Rekenen. Bij veel varianten tel je na afloop de punten.
• Sociaal contact. Je praat, lacht en let op je medespelers.

Kijk maar naar deze hand: je ziet een reeks karakters, een reeks cirkels, drie achten bamboe, een paar oostenwinden en twee losse bamboestenen. Welke steen heb je nog nodig? Dat soort vragen stel je jezelf de hele avond.

Dat al die activiteiten "goed voor je" zouden zijn, is een begrijpelijke gedachte. Maar wetenschappers willen het zeker weten.

Het meest aangehaalde onderzoek komt uit Hongkong. Een groep onderzoekers onder leiding van Sheung-Tak Cheng verdeelde verpleeghuizen over drie groepen. Bewoners met dementie speelden drie keer per week mahjong, deden drie keer per week tai chi, of deden handwerk als controlegroep. Dat duurde twaalf weken. Aan het onderzoek deden 110 bewoners mee.

De uitkomst, gepubliceerd in 2014: na negen maanden scoorde de mahjonggroep gemiddeld 4,5 punten hoger op een veelgebruikte geheugentest (de MMSE) dan de controlegroep. Ook de tai-chigroep deed het beter.

Belangrijk om te weten:

• Het verschil kwam vooral doordat de controlegroep achteruitging. De mahjongspelers bleven ongeveer gelijk.
• Het was een kleine studie, in één stad, door één onderzoeksgroep.
• Deelnemers wisten in welke groep ze zaten. Dat kan de resultaten beïnvloeden.
• Op sommige geheugentaken zagen de onderzoekers geen effect.

Dezelfde onderzoekers deden in 2006 al een kleiner, verkennend onderzoek met 62 mensen met dementie. Ook daar zagen ze verbeteringen, maar zonder goede controlegroep is dat zwakker bewijs.

Daarnaast zijn er grote Chinese studies die duizenden mensen van middelbare leeftijd en ouder volgen, zoals de China Health and Retirement Longitudinal Study (CHARLS). In analyses daarvan gaat mahjong spelen, samen met andere sociale activiteiten, samen met een beter geheugen of een betere denkkracht.

Maar hier zit een belangrijke kanttekening. Dit soort onderzoek laat een verband zien, geen oorzaak. Het kan ook andersom zijn: mensen die scherp en gezond zijn, spelen vaker mahjong. Of het zit hem in iets anders, zoals het sociale contact of een actiever leven in het algemeen.

Het eerlijke antwoord: misschien, en waarschijnlijk niet meer dan andere activiteiten waarbij je nadenkt en met mensen omgaat.

Wat wel duidelijk is: mahjong is een spel waarbij je actief nadenkt en, als je aan tafel speelt, met anderen omgaat. Gezondheidsorganisaties noemen geestelijk actief blijven en sociale contacten vaak als onderdeel van een gezonde leefstijl. Mahjong past daar mooi in, als je het leuk vindt.

Het onderzoek uit Hongkong ging over het tafelspel met vier spelers, niet over mahjong solitaire op een tablet. Dat zijn twee verschillende spellen. Bij mahjong solitaire zoek je paren, wat vooral om visueel zoeken en concentratie draait. Bij het tafelspel komen onthouden, plannen en sociaal contact erbij.

Beide zijn leuk. Maar wil je juist het sociale aspect, zoek dan een groepje om mee te spelen. Een club of een vast groepje in de buurt is daarvoor een goed begin. In mahjong in Nederland lees je meer over de Nederlandse speelcultuur.

Mahjong is een spel dat je hersenen flink laat werken, en er zijn voorzichtige aanwijzingen dat het ouderen kan helpen hun denkkracht vast te houden. Maar het bewijs is beperkt en mahjong is geen medicijn. Speel het omdat je het leuk vindt, het liefst met anderen. Dat het misschien ook nog goed voor je is, is mooi meegenomen.

Bronnen: Cheng e.a., Mental and physical activities delay cognitive decline in older persons with dementia (American Journal of Geriatric Psychiatry, 2014); Cheng, Chan en Yu, An exploratory study of the effect of mahjong on the cognitive functioning of persons with dementia (International Journal of Geriatric Psychiatry, 2006); analyses van de China Health and Retirement Longitudinal Study.